ÇARPAN
İsim
İktisat teorisine İngiliz iktisatçısı Kahn tarafından getirilen bir kavramdır. Keynesin teorik yapısında önemli rolü olan bir kavramdır. Bir otonom harcama ulusal gelirde kendisinden fazla bir artışa neden olur. Ulusal gelirdeki bu artışı kendisini yaratan otonom harcamaya böldüğümüz zaman çarpanı elde ederiz. Çarpan marjinal tasarruf eğiliminin tersine eşittir. Örnek: 1 milyon liralık yatırım harcaması yapılmış olsun. Bu ekonomide marjinal tasarruf eğiliminin 0.2 olduğunu kabul edelim. Yani insanlar ilave gelirlerinin her 1 biriminin yüzde yirmisini tasarruf etmekte, yüzde seksenini harcamaktadırlar. Bu durumda söz konusu 1 milyon lirayı alanlar, bunun 800.000 lirasını harcayacaklardır. Ancak olay burada bitmez. 800.000i alanlar da bunun 640.000 lirasını harcayacaklardır. 640.000i alanlar da 512.000 lirasını harcayacaklar ve süreç bu şekilde devam edecektir. Acaba sonuçta ne kadar gelir yaratılmış olur? Çarpanın değeri 1/0.2=5tir. ªu halde 1 milyonluk otonom harcama ile 1x5=5 milyonluk gelir yaratılmış olacaktır. Dikkat edilirse gelirlerin tamamının harcanması halinde çarpanın değeri sonsuz olur. Çarpana çoğaltan da denir.