İRADE (Nom propre)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
İstek, arzu. Dilemek. Emir. Ferman. * Bir şeyi yapmak veya yapmamak için olan iktidar, güç.(İrade, ihtiyardan daha geniştir, umumidir. İhtiyar, taraflardan birini diğerine tafdil ile beraber tercihtir. İrade; yalnız tercihtir. Mütekellimler bazan iradeyi ihtiyar mânasında kullanmışlardır. İradenin zıddı kerâhet; ihtiyarın zıddı icâb ve ıztırardır. İrade, hakikatte dâima ma'duma taalluk eder. Çünkü, bir emrin husûl ve vücudu için o, tahsis ve takdir eder.) * Fık: Cenab-ı Hak irade sıfatı ile muttasıftır ve iradesi ezelîdir. Yaratacağı şeyleri bu irade sıfatı ile kendi hikmeti ile birer veche tahsis buyurur ve onun irade buyurduğu mutlak olur.(Âdetullah üzerine irade-i külliye-i İlâhiye, abdin irade-i cüz'iyesine bakar. Yani, bunun bir fiile taallukundan sonra o taalluk eder. Öyle ise cebir yoktur. İ.İ.) (Bak: Vicdan)

İRADE-İ ALİYE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Tar: Sadrazam tarafından verilen emir. Bu emir yazılı olduğu gibi, şifâhi de olurdu. Yazılı olana "iş'arat-ı âliye" de denilirdi.

İRADE-İ CÜZ'İYYE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Allah tarafından insanın kendi salâhiyetinde bıraktığı istek, arzu. İnsanın herhangi bir tarafa meyletme kuvveti ve isteği. Az ve zayıf irade.

İRADE-İ İLÂHİYE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Külli irade. Allah'ın emri ve isteği.

İRADE-İ KÜLLİYE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Külli irade. Allah'ın her şeye şâmil olan emri ve iradesi.

İRADE-İ ŞÂHANE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Padişahın emri, fermanı, buyruğu.

İRADE-İ SENİYYE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Padişahın, bir işin yapılması veya yapılmaması hakkında verdiği emir. İrade eskiden şifahî, yani ağızdan emir vermek, yahut kendi el yazısı ile yazmak suretiyle verilirdi. Sonradan iradeler mabeyn baş kâtibinin imzasını taşıyan yazılı kâğıtla bildirilmeğe başlamıştır. * Çok yüksek ve mühim yerden gelen emir.

İRADE-İ ZÂTİYE (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
Bir adamın kendi arzu ve isteği.

İRADET (Nom)
(Ottoman - Dictionnaire turc) :
İrade, istek, dileme. * Gönül isteği.