Sosyoloji Sözlüğü
-
SABAHATTİN, Prens [1878-1948]:
Prens Sabahattin, Edmons Demolins'in toplumları communautaire (bütüncü) ve particuloriste (fertçi) olarak ikiye ayıran sınıflamasını iştiraki ve infiradı kavramlarıyla karşılaştıra…
-
SAINT-SIMON, Claude H., (1760-1825):
1760'da Paris'de doğdu ve 1825'de aynı şehirde öldü. Aristokrat bir aileye mensptur."Mecaz Nazariyesi" olarak ifade edilen görüler Saint-Simon'un temel fikir çizgilerini ortaya koy…
-
ŞAMAN [İng. Shaman]:
Şaman, şamanistlerin inançlarına göre; tanrılar, ruhlarla veya tabiattüstü gçlerle, insanlar arasında aracılık yapma gücüne sahip ikişidir. Aman kelimesini Türkler bilmezler. Bu te…
-
ŞAMANİZM [İng. Shamanism]:
Din olarak şamanizm, bir çok Türk ulus ve uyruklarının katıldıkları bir inançtır. Bu sisteme göre, biri yerin, öteki gögüs yöneticisi olmak üzere iki tanrı vardır. Gök onyedi kat c…
-
SAN'AT [İng. Art]:
Farklı alanlarda insan çevresinde varolan güzelliklerin değişik vasıtalarla ifade edilmesi ve topluma yansıtılmasıdır.Her topluluğun kendine has temel kültür özellikleri vardır. He…
-
SANAT SOSYOLOJİSİ [İng. Sociology of Art]:
Sanat Sosyolojisi aslında disiplinler arası bir sosyoloji alt disiplinidir. Güzel sanatların her dalı sanat sosyolojisine kaynak teşkil etmektedir. Sanat sosyolojisinin ağırlık nok…
-
SANATKÂR [İng. Artist]:
Bir san'at eserinin meydana gelmesine önemli katkıda bulunan, duygu, zevk, düşünce ve tecrübeyi ahenkli bir şekilde bütünleştirebilen yaratıcı kimsedir. Sanatkâr, yaşadığı çağın ve…
-
SANAYİ SOSYOLOJİSİ[İng. Industrial Socilogy]:
Sanayi sosyolojisi, genel sosyolojinin bir kısmı olarak, genel sosyolojinin üzerinde durduğu toplumun problemlerini belirli bir alt-sistem içinde ele almaktadır. Toplumun alt-siste…
-
SANAYİ TOPLUMU [İng. Industrial Society]:
Kavram, Saint Simon tarafından 18. Yüzyıl Avrupasında imalât sanayinin önemli rolünü yansıtmak amacıyla kullanılmıştır. Sanayileşmeyle ortaya çıkan durumun, sanayi öncesi ve tarım…
-
SANAYİLEŞME [İng. Industrialization]:
Kavramı iki açıdan ele almak mümkündür. Geniş açıdan sanayileme, kalkınma ile eş anlamlıdır. Sanayileşme iktisaden kalkınma anlamına gelir. 19. Yüzyılda Sanayi İhtilâli ile önce İn…
-
ŞEHİRLEŞME [İng. Urbanization]:
Sanayileşme ile birlikte düşünülmekte, onun ikiz kavramı olarak kabul edilmektedir.Bir bölgede veya ülkede, belirli bir nüfus miktarına göre, şehir sayılan yerleşme yerlerinin sayı…
-
ŞEHİT [İng. Martyr]:
İslâmda büyük bir derecedir. Allah yolunda vatan, millet, bayrak ve din gibi kutsal müessese ve semboller uğruna can verebilen Müslümanlara ait ulvî bir sıfattır. Kavramını çoğul a…
-
ŞEKİLCİLİK [İng. Formalism, ritualism]:
Ele alınan konuların ve olanların iç anlamlarını ve muhtevalarını arıştırmaktan çok, dış kalıplar ve şekil üzerinde duran bir anlayış tarzıdır. Anlamını çoktan yitirmiş, kural ve ş…
-
SEKSİZM [İng. Sexism]:
Cinsiyet ağırlıklı olarak sosyal konulara yaklaşmaktır. Cinsiyet ayırımına öncelik tanıyarak sosyal meseleleri ele almaktır. Burada bir cinsiyetin diğerine üstünlük sağlaması esast…
-
SEMBOLİK ETKİLEŞİM [İng. Symbolic Interaction]:
Bu akım G. H. Mead, J. Dewey, C. Cooley gibi sosyal bilimciler tarafından ortaya atılmıştır. Fert ve toplum ilişkilerine ışık tutan bu görüş aslında sosyoloji ile Psikoloji arasınd…
-
SEPTİK ŞÜPHE [İng. Sceptic Doubt]:
Bir maksada dayalı olmayan, rastgele ortaya çıkan şüphedir. Şüphelenmiş olmak için şüphelenme durumu olarak ifade edilebilir. Böyle bir şüphe ilmî araştırmalarla kullanılmaz. (Kurt…
-
SERBEST BİRLEŞME [İng. Cohabitation]:
Daha ziyade Batı Avrupa ülkelerinde bir dönem aileye alternatif gibi takdim edilmeye çalışılan serbet birleşme, nikâhsız birlikteliktir.Farklı toplumların örf ve âdetlerine göre de…
-
SERF [İng. Serf]:
(Bkz. Feodalite)
-
SERVAJ REJİMİ [İng. Servage Regime]:
Bir serfin toprak üzerinde toprağa bağlı ve toprak sahibine tâbi olarak çalışmasını kapsayan sistemin adıdır. (Bkz. Feodalite)
-
ŞEYH BEDRETTİN (1359-1420):
Edirne'ye bağlı Sımavna ilçesinde doğdu. Doğum yeri dolayısıyla kendisine Sımavna'lı Bedderttin ismi de verilmiştir. İlk bilgileri kadı olan babasından almıştır. Fıkıh, hadis, kelâ…
-
SİSMONDİ, Simon De, (1773-1842):
İsviçre'li olmasına rağmen, kültürel çevresi bakımından Fransız olan Sismondi'nin hem sosyologluğu hem de iktisatçılğı dikkati çekmiştir. Başka serbest mübadeleci ve liberal bir çi…
-
SİVİL TOPLUM [İng. Civil Society]:
Bu terim Batı dillerinden bilhassa son yıllarda Türkçemize geçmiştir. Sivil kelimesi batı dillerinde medenî ve medeniyet kavramlarını karşılamaktadır.Sivil toplum, resmi kanal dışı…
-
SKOLASTİK [İng Scholastic]:
Skolastik kavramı Latince "scola" kavramından gelmektedir. Mektep ve medrese ilmi anlamındadır. Skolastik Ortaçağ Hıristiyan felsefesine verilen isimdir. (Bolay, S.H., 1996) bu fel…
-
SKOLASTİK [İng. Scholastic]:
Skolastik kavramı Latince "scola" kavramından gelmektedir. Mektep ve medrese ilmi anlamındadır. Skolastik Ortaçağ Hıristiyan felsefesine verilen isimdir. (Bolay, S. H., 1996) Bu fe…
-
SOHBET ANALİZİ [İng. Conversation analysis]:
Sosyal eylemin doğrudan analizidir. Sohbet analizi ile ilgili temel açıklamaların çoğu sosyologlar tarafından özellikle de Sacks, Jefferson ve Scheglof tarafından özellikle de Sack…
-
SOP [İng. Sop]:
Anasoyuna dayalı kökeni ifade eder.
-
SOROKIN, Pitirim A. 1889-1968]:
Rusya'da doğan sorokin, 1924 yılında Amerika'ya yerleşmiştir.Pitirim Sorokin sınıflar arasında işbirliğinin, sınıf çatışmasından daha yaygın bir hadise olduğunu savunur. Sınıf müca…
-
SOSYAL BÜTÜNLEME [İng. Social Integration]:
Sosyal bütünleme, fertlerin ve sosyal grupların dünya görüşleri arasındaki farkların toplumdaki milli kültürden asgari seviyede inhiraf (sapma) etmesidir. Sosyal gruplar arasındaki…
-
SOSYAL ÇÖZÜLME [İng. social Disintegration]:
Toplumdaki sosyal gruplar arasındaki, sosyal mesafenin toplumun işleyen bütününü aksatmasıdır.Sosyal çözülme, fertlerin ve sosyal grupların dünya görüşleri arasındaki farkların mil…
-
SOSYAL DAVRANIŞ [İng. Social Attitude]:
Bir toplumda alışkanlık haline gelen bütün eylemleri ifade eden bir kavramdır. Psikolojinin temel konusunu oluşturan insan davranışlarının en önemli özelliklerinden birisi, bunları…
-
SOSYAL DAYANIŞMA [İng. Social Solidarity]:
Bir topluluğun içten birbirine bağlı olarak devamı demektir. Dayanışma topluluğun bütünleşme derecesine göre değiebilir. Dayanışma, sosyallemenin bir göstergesi olarak da kabul edi…
-
SOSYAL DEĞİŞME [İng. Social Change]:
Sosyal yapıdaki zamanla ortaya çıkan değişik yöndeki farklılaşmalardır.Değişmenin olmadığı bir insan topluluğunu düşünmek zordur. Ancak, sosyal değişme insanlık tarihinde bazen yav…
-
SOSYAL DENGE [İngi. Social Equilibrium]:
İçtimaî denge olarak da ele lanabilir. Bir toplumun sosyal sistemini işleten ve tamamlayan farklı kesimlerde büyük ölçüde ortaya çıkan ve sosyal bütünleşmeye yol açan geniş bir mut…
-
SOSYAL DEVLET [İng. Social State]:
Liberalizmin ve kapitalizmin doğurduğu adaletsizlikler ve kârı en çoklaştırırken ortaya çıkan gelir dağılımındaki adaletsizlikler karşısında refahın âdil dağılımı ve istismarın önl…
-
SOSYAL DİNAMİK [İng. Social Dynamics]:
(Bkz. Comte, a.)
-
SOSYAL ENDİE [İng. Social anxiety]:
Toplum hayatında fertlerin, ferdî talep ve beklentilerinin üstüne çıkarak toplumun bütünü hakkında hissedilen endişeden pay almalarıdır.Sosyal endişe, fertlein toplumda ne ölçüde s…
-
SOSYAL EŞİTSİZLİK [İng. Social İnequality]:
Fert ve sosyal grupların, toplum hayatında iradeleri dışında gerekli çabayı göstermelerine rağmen, çeşitli hak ve menaatleri aynı ölçüde elde edememeleridir. Sosyal eşitsizlik doğu…
-
SOSYAL GELİŞME [İng. Socila Progress]:
Sosyal gelişme geniş kapsamlı bir kavramdır. Hem ekonmik kalkınmayı, hem ekonomik büyümeyi ve hem de nüfusun sosyal ve kültürel seviyesindeki bir iyileşmeyi ve hem de nüfusun sosya…
-
SOSYAL GRUP [İng. Social Group]:
Sosyal grup, birden fazla ferdin diğer fertlerle karşılıklı etkileşim iinde olduğu ve bazı ortak değerleri paylaşan bir sosyal sistemden ibarettir. (Caplow, T., 1965, Green, A.W.,…
-
SOSYAL HAREKETLİLİK [İng. Social Mobility]:
Sosyal hareketlilik, bir toplumda fertlerin, ailelerin ve sosyal grupların sahip oldukları bir statüden diğer bir statüye doğru olan hareketlilikleridir. (Bkz. Sosal Statü) Statü t…