Sosyoloji Sözlüğü
-
DAHRENDORF, Ralf, [1929]:
1929'da Hamburg'da doğdu. Sosyolojide Frankfurt Okulu'nun temsilcilerindendir. (Bkz. Frankfurt Okulu)Sosyal çatışmaya yeni bir bakış getirmiş, saniyi toplumlarında çatışmanın müess…
-
DARÜ'L-EMAN [İng. Darü'l-Eman]:
İslamiyete göre müslümanlarla barış halinde bulunan, müslüman olmayan ülkedir.
-
DARÜ'L-hARB [İng. Darü'l-Harb]:
Dâr kelimesi İslâm hukukunda İslâmi veya İslâm dışı bir yönetimin hakimeyit altındaki ülke anlamında kullanılır. Darü'l- harb İslâm dinini kabul etmemiş ve müslümanlarla aralarında…
-
DARÜ'L-İSLÂM [İng. Darü'l-İslâm]:
İslâm dininin hüküm sürdüğü, İslâmın yaşadığı, İslâm hukukunun uygulandığıyerler, ülkelerdir. Burada nüfusunun müslüman veya gayrî müslim,az veya çok olması önemli değildir. Bu sın…
-
DEĞER YARGISI (ESK D. KIYMET HÜKMÜ) [İng. Value-Ju
Olay ve nesneler karşıbenimsenen iyi kütü, doğru-yanlış, güzel-çirkin, gibi yargıların herbiridir.
-
DEĞİŞKEN [İng. Variable]:
Sosyal bilimlerde kullanılan temel kavramlardan birisidir. Herhangi bir bütünün belirli ölçüler içinde birden fazla unsurlarına ayrılmasıyla değişkenlen meydana gelir. bu kavram ge…
-
DEĞİŞKENLİK[İng. Varians]:
Ortalama sapmaya ait değerlerin menfî işaretlerini kaldırarak sapmaların kareleri toplamının terim sayısına bölünmesiyle bulunur. (Bkz. Ortalama Sapma)
-
DEİZM [İng. Deism]:
Tanrı anlamındaki Latince de (us) kökünden türetilmiştir. Sadece muhakeme ve tabiatı delil kabul ederek bir tanrının varlığına olan inaçtır. Tanrının kainatı yarattığını kabul etme…
-
DEKONSTRÜKSİYON (Yapı Dağıtması) [İng. Deconstruct
Batılı metafiziği açıklayan Hegelciliğe karşı J. derrida tarafından geliştirilen yöntemdir. F. G. Hegel'de varlık (Aufhebung) birbirine zıt iki öği ile başlar ve karşıtlı iki öge a…
-
DEMOGRAFİ [İng. Demography]:
Nüfus ile ilgili konuları istatistik yardımı ile araştıran ve bu hususta uygulanan metodları gelitirmeye çalışanbirdisiplindir. İlk olarak 185 yılında demografi tabiri kullanılmışt…
-
DEMOKRASİ [İng. Democracy] (Demos=halk, Kratos=kuv
Millet işlerinin görülmesi için gerekli siyasi kurumları tespit etme ve bu kurumların işleyişini sağlayan kanunları yapma yetkilerini halkın elinde bulunduran rejimin adıdır. Halkı…
-
DESCARTES, Rene [1596-1650]:
Rönesans çığırının Fransa'daki temsilcisidir. R. Descartes, matematiğin bütün bilimlerde gerekli olduğunu belirtir. Akılcılık (rationalism) onun felsefesinin temel ilkesidir. (Bkz.…
-
DETERMİNİZM [İng. Determinism]:
Sosyal olaylar arasındaki ilişkinin zorunlu ve gerekirliğe dayandığı hakkındaki görüştür. Sosyal olayların sebep-sonuç ilişkilerinin yoklandığı durumlarda, belirli sebeplerinbelirl…
-
DEVLET [İng. State]:
Batı dillerinde "state", "staat", "etat", "stat" gibi kavramlarla kaşılanan bir terimdir. Devlet, tarihi gelişme seyri içinde, Batı'da feodalitenin yıkılması, merkezi otoriteye geç…
-
DEVRİM [İng. Revoution]:
Bir grubun devleti ya da yönetimi zorla ele geçirmesidir ve yapıda tepeden inme değişmelerin yapılmasıdır. Ancak bir eylemin devrim olabilmesi için kısa süre içinde temelli ve kökü…
-
DİKEY HAREKETLİLİK [İng. Vetical Mobility]:
Dikey olarak görülen sosyal harektlilikte, fert ve sosyal grupların hayat tarzlarında ve gelir seviyelerinde, dünya görülerinde ortaya çıkan bir artış veya yükselme söz konusudur.D…
-
DİN SOSYOLOJİSİ [İng. Sociology of Religion]:
Klasik sosyologların bir çoğu din müessesesinin analizi üzerinde çalışmışlardır. Bunlar arasında bilhassa Weber ve E. Durkheim zikredilebilir.E.Durkheim'in dinmüessesesine bakış to…
-
DİŞ KİRASI [İng. Diş Kirası]:
Osmanlılar'da ziyafet sahibi tarafından misafiirlere kese içinde verilen paradır. Bu âdet, eski yağmalı toy geleneğinin İslâmiyet'le birlikte aldığı yeni bir şekildir. (Bkz. Yağmal…
-
DİYALEKTİK [İng Dialectic]:
Diyalektik, konulara yaklama tarzı ve bir metod anlayışıdır. Sosyal gerçeğin ikili ve çatışan kuvvetlerle bir sonuca veya senteze gidebileceği görüşüne dayanır. Bir çok düşünür bu…
-
DOGMACILIK [İng. Dogmatism]:
"Nassçılık" olarak da isimlendirilen bu anlayış, şüpheye, araştırmaya ve tenkide kapalıdır. Kavramın felsefî ve sosyolojik boyutları vardır. Dogmacılık önceden belirlenmiş prensip…
-
DOLAYLI SORU[İng. Non-directive Interview]:
Araştırma yapılan konuda geniş bilgi toplamak amacıyla görümeciye çok konuşma fırsatı verilen soru tipidir.
-
DOLAYSIZ SORU [İng. Focuse Interview]:
Sosyolojinin kurucuları arasında yer alan E. Durkehim sosyolojist bir düşünce çerçevesi içinde kalarak, çok sebepli metodoloji kuralını geliştirmiştir.
-
DURKHEİM , EMİLE [Emile [1858-1917]:
Sosyolojinin kurucuları arasında yer alan E. Durkehim sosyolojist bir düşünce çerçevesiiinde kalarak, çok sebipli metodooji kuralını gelitirmiştir.E. Durkheim, önce sosyal olayın n…
-
DÜZEN [İng. Order]:
Düzen, yapı olarak da düşünülmektedir. Nitekim, A. Comte düzenden yapıyı (sosyal statik) anlaşmıştır. (Bkz. Comte, A.)Düzen, farklı fonksiyonlar ortaya koyan parçaların anlamlıbütü…