Sosyoloji Sözlüğü
-
BACON, FRANCIS (1561626):
İngiliz metod bilgini F. Bacon, Rönesans'la birlikte Batı'nın aydınlık çağının temsilcilerindendir. Tümevarım metodunu tatbik etmiştir. (Bkz. Tümevarım)Bacon, hayaletler ismini ver…
-
BAĞIMLI DEĞİŞKEN [İng. Dependent Variable]:
Bir başka değişkene bağlı olarak meydana gelen veya bir başka değişkenin etkisi altında kalan değişkendir. Bağımlı değişkende intihar olayı örnek gösterilebilir. Çünkü intihar olay…
-
BAĞIMLILIK ORANI [İng. Dependency Rate]:
Bir ülkede bin kişinin bakmakla yükümlü olduğu insan sayısıdır.Bu sayı ekonomik gelişmeyle ilgili bir göstergedir.
-
BAĞIMSIZ DEĞİŞKEN [İng. Independent Variable]:
Araştırmacı tarafından değiştirilebilen, bağımlı değişken üzerindeki etkinin açıklanması için kullanılan değişkendir. Bağımsız değişkenler araştırmacının değiştirebileceği değişken…
-
BALTACIOĞLU, İsmayıl Hakkı [1886-1978]:
1886 yılında doğan İ H. Baltacıoğlu, eğitimci ve fikir adamlığı ile dikkati çekmiştir. 1910'da o zamanki Maarif Nezareti tarafından pedagoji üzerine incelemeler yapmak üzere Avrupa…
-
BASKI GRUBU [İng. Pressure Group]:
Demokratik, çoğulcu, çok sesli toplumlarda siyasî ve ekonomik farklı seviyedeki kararları etkiliyen, karar öcesi kamu oyunu şekillendiren teşkilâtlı gruplardır. Sendikalar, dernekl…
-
BAŞLIK PARASI [İng. Brideprice, Bridewealth]:
Evlenecek erkeğin ya da akrabalarının kız babası ya da akrabalarına verdiği hediye niteliğinde bir ödemedir. Bu ödeme çoğunlukla para şeklinde olmakla birlikte hayvan, toprak, çeşi…
-
BELL, Daniel (1910):
Modern toplum üzerine getirdiği görüşlerle tanınan bir sosyologdur."The end of Ideology" (1960) adlı eserinde hâkim sınıf ideolojisinin çöküşünü ele alır. bunu takiben ileri sanayi…
-
BEYAZ YAKALILAR [İng. White Collar]:
Beyaz yakalılar, sanayileşmeye paralel olarak önem kazanan ve orta sınıfları yaygınlaştıran ve kalabalıklaştıran bir sosyal gruptur. Mavi yakalılar gibi kol emeğini değil; fikir em…
-
BEYİN GÖÇÜ [İng. Brain Drain]:
Kavram sosyolojik ve ekonomik açıdan ele alınmakta, kalkınmada insangücü sorunu açısından değerlendirilmektedir. Nitelikle insangücü kaybı sözkonusu olduğundan kalkınma sekteye uğr…
-
BİLGİ SOSYOLOJİSİ [İng. Sociology of Knowledge]:
Sanayi ötesi toplum tartışmalarında bilgi ve bilgi üretiminin ön plâna çıkmış olması bilgi sosyolojisine de ayrı bir ufuk açmıştır. Her ne kadar bilgi sosyolojisinin klâsik temeli…
-
BİLGİ TOPLUMU [İng. Knowledge Society]:
(Bkz.İleri Sanayi Toplumu.)
-
BİLGİSEVEN, Âmiran kurtkan (1926):
İstanbul'da 1926 yılında dünyaya gelmiştir. İlk tahsilini Paşabahçe ilkükul'unda, orta öğrenimini ise, Kandilli Kız lisesi'nde tamamladıktan sonra, İstanbul üniversitesi İktisat Fa…
-
BİRİNCİL GRUP [İng. PRimary Group]:
Birincil grup, aile, arkadaşlar veya meslektaşlar gibi küçük bir gruptur. Grup üyelirin birbirleriyle yüzyüze, şahsî,doğrudan ilişkileri sözkonusudur. (Jary, D., J., 1991) Bu ilişk…
-
BİYOLOJİK OKUL [İng. Biological School]:
Sosyolojinin konusu olan soyal meseleleri açıklamada rol üstlenmiştir.Biyolojiye dayanan Sosyoloji doktirnlerinin yanısıra sosyolojik esasa, psikolojiye ve coğrafyaya dayanan sosyo…
-
BOLŞEVİKLİK [İng. Bolshevism]:
Rusça daha büyük, çoğunluk anlamına gelmektedir.Rus sosyal Demokrat Partisi içinde çatışan iki gruptan birisidir. Lenin'in başı çektiği bu grup azınlıkta olmasına rağmen, duruma hâ…
-
BOY [İng. Boy]:
Bir kaç oymağın bir araya gelmesiyle oluşan içtimaî zümredir. (Bkz. Oymak) Kabile, aşiret, hısım kelimeleri ile aynı anlamda kullanılmaktadır. Oğuzlar yirmidört boydan meydana gelm…
-
BUDUN [İng. Ethny]:
Halk ve kavim anlamına gelmektedir. Birkaç türk ulusunun birleşerek kurduğu siyasî birliğe il ve bin ilin halkına budun denir. (Eröz, M., 1982)Türk tarihinin teşkilât yapısında soy…
-
BURJUVAZİ [İng. Bourgeoisie]:
Kavram birg (şehir) kelimesinden gelmektedir. Burg, kasaba veya şehirde oturan (şehirli) demektir. burjivazi kavramı, aristokrasiye ve proleteryaya karşıt olarak kullanılmıştır.Fra…
-
BÜROKRASİ [İng. Bureaucracy]:
Büro veya memurların hâkimiyeti anlamına gelen bir terimdir.Sanayi ihtilali bürokrasinin gelişmesine ve yayılmasına uygun bir zemin hazırlamıştır. Yeni ihtiyaçlar, işbölümü ve teşk…
-
BÜTÜN GÖRÜŞ [İng. Wholism]:
Topluma işleyen bir bütün, dönem bir çark anlayışı ile yaklaşarak, parça ve parçalar ile bütün arasındaki ilişkinin gözününde tutulmasını savunan görüştür. Aileyi toplumla, ferdi i…
-
BÜYÜK ADAM SOSYOLOJİSİ [İng. sociology of Magnific
E. Durkheim'da ve Z. Gökalp'de dikkati çeken "büyük Adam Sosyolojisi" her iki sosyologun da, sosyal realiteye ağırlık vermelerine rağmen, ferdî ve onun tesir gücünü de inkâr etmedi…