Sosyoloji Sözlüğü
-
MADDî KÜLTÜR [İng. Materialistic Culture]:
Ziya Gökalp ve Mümtaz Turhan dahil bir çok yerli yabancı sosyolog, karmaşık bir nitelik taşıyan kültürü daha iyi değerlendirebilmek için maddî ve manevî açıdan ele almışlardır. Asl…
-
MAHALLİ KİMLİKÇİLİK [İng. Local Iden tificationism
(Bkz. Kültürel Kimlik)
-
MALTHUS, Thomas R. [1766-1834]:
İngiliz bir rahip olan T. R. Malthus iktisatçı ve demograftır. Nüfusun geometrik bir dizi, gıda üretiminin ise aritmetik dizi ile artacağını savunan bir nüfus teorisi kurmuştur. Bu…
-
MANEVİ KÜLTÜR [İng. Moral Culture]:
Manevi kültür, maddî kültürden farklı olarak bir milleti diğer bir milletten ayırdedebilmeye imkân veren maddî nitelikli olmayan unsurları ihtiva itmektedir. Bu unsurlar; örf ve âd…
-
MARCUSE, Herbert [1898-1979]:
(Bkz. Franfurt Oluku)
-
MARKSİZM [İng. Marxism]:
Alman felsefecisi, sosyolou ve iktisatçısı Karl Marx'ın felsefî, sosyolojik ve ekonomik görüşlerinin bütününe verilen isimdir. Bazılarına göre, ideoloji veya doktrin olarak kabul e…
-
MARKX, Karl [1818-1883]:
Yahudi asıllı alman sosyologu ve felsefecisidir. 1818'de Trier kasabasında doğdu. 1883'de Londra'da öldü. Önce Bonn'da sonra Berlin Üniversitesi'nde hukuk, felsefe ve tarih okudu.…
-
MATRİYARKAL (Maderşahî) [İng. Matriarchal]:
(Bkz. Aile)
-
MEAD, George herbert [1863-1931]:
Sosyoloğ, sosyal piskolog ve pragmatik felsefeci olarak tanınmamaktadır. Amerkalı olan Mead, sosyolojiye ve sosyal psikolojiye yaklaşımını sosyal davranışçılık olarak psikolojiye y…
-
MEDENÎ AHLÂK [İng. Moral of Civilization]:
Z. Gökalp'in fikirleri arasında yer alır. Medenî ahlâka varmak için önce vatanî ahlâk, daha sonra da din birliğine dayanan ahlâka varılmış olması gerekir. Vatanî ahlâk yerleşmemişs…
-
MEDİAL SOSYOLOJİ [İng. Medical Sociology]:
Kavramolarak ele alındığında, medikal sosyolojiyi sosyoloji biliminin sağlık hizmeti alanına uygulanmasıdır şeklinde açıklamak mümkündür.Bu sahada çalışanlar, sağlık-hastalık olgul…
-
MEDOD [İng. Method]:
Geniş anlamıyla, olaylar karşısında zihnimizi tatmin edecek gerçeklerin bulunması için sarfedilen düşünce faaliyetleridir. Dar anlamıyla, olaylar karşısında zihnimizi tatmin edecek…
-
MEDYAN [İng. Median]:
(Bkz. Ortanca)
-
MEFKÛRE [İng. Ideal]:
Genelde ülkü anlamında kullanılmaktadır. Ancak, mefkûre gelecekte varacağımız gaye, bir hedef olmaktan çok; "müstesna anlarda yaşanılmış ve yine o anlarda yaşanabilen bir hayat tar…
-
MEKANİK DAYANIŞMA[İng. Mechanic Solidarity]:
(Bkz. Cemaat)
-
MENFAAT BİRLİĞİ [İgn. Interest Group]:
Belirli bir menfaatin elde edilmesinde fertlerin yasalara uygun olarak biraraya gelerek tekilâtlanmaları sonucunda ortaya çıkan birliktir.Birsendika ve kooperatif menfaat birliğidi…
-
MERİTOKRASİ [İng. Meritocracy]:
Meritokrasi, merit (liyakât, değer) ve kratos (güç, etki ve iktidar) kelimelerinden meydana gelen bir terimdir. Meritokrasi, bir bakıma en değerli olanların gücü etkisi anlamınagel…
-
MERTON, Robert [1910]:
Amerikalı sosyologtur. Parsons'ın talebesi oluğu için yapısal fonksiyonel modele önemli katkılar yapmıştır. Modern Amerikan Sosyolojisi'ndeki tatbikî araştırma özelliğini T. Parson…
-
MESLEKİ HAREKETLİLİK [İng. Occupational mobility]:
(Bkz. Sosyal Hareketlilik.)
-
METAFİZİK [İng. Metaphysic]:
Fizik anlamına gelmektedir. Düşünce ve fikir alanındaki gelişmelerle sosyal olayların sebeb ve sonuçlarını yorumlamak, değerlendirmek ve araştırmaktır. A. Comte'un "Sosyal dinamik"…
-
METODİK ŞÜPHE [İng. Methodic Doubt]:
Metod kunusunu, teorisi ve uygulamalarını ee alan bilim dalıdır. Zihnin, gerçek olaylar üzerinde objektif hakikatlere varmak, teorilere ulaşmak amacıyla sarfettiği düşünme safhalar…
-
MEZHEB [İng. religios Sect, Doctrine]:
Gidilen, tutulan, takip edilen yoldur. Bir dinin bazı noktalarda görüş arkları bulunan kollarından herbiridir.İktikadla ilgili hükümlerin dıında kalan, amelî (tatbikî) vazifelere a…
-
MİLLET [İng. Nation]:
Millet, insanlık tarihinde farklı toplulukların boy, aşiret ve kavmî taassubu aşarak, biyolojik değil, ortak teşekkül etmiş, kültürel ve manevî mutabakatlara göre, millî seviyede m…
-
MİLLİYETÇİLİK [İng. Nationalism]:
Bir toplumda millî kültürü hâkim kılmak veya başka bir toplumun baskısından kurtulmak, bağımsızlığı kazanmak kadar sürdürebilmek için gerekli olan kültür ve siyaset eğilimleridir.…
-
MİSTİSİZM [İng. Mysticisme]:
Ruhun aşla Tanrı'ya bağlanması halidir. İslâm'da dasavuf bu alamda kullanılmıştır. Ancak, mistisizm, tasavvuf değildir. (Bkz. Tasavvuf)
-
MİTOS [İng. Mythos]:
Tanrıların tarihçesini, dünyanın yaradılışın, tanrıların hayatlarını ve tabiatüsü varlıkları anlatan eski dönemlere ait masallardır.
-
MILL, John Stuart [1806-1873]:
İngiliz düşünür ve Liberalizmin temsilcilerindendir. Bir çok 19. Yüzyıl düşünürü gibi J.S. mil de sosyal ve siyasal reformlardan yana olmuş, pozitivizm ve A. Comte'dan etkilenmiş,…
-
MODA [İng. Fashion]:
Zamana ve yaşanan döneme göre değişen, kısa veya uzun süreli toplumda kabul gören giyinme, konuşma, beslenme, eğlenme, sanat alanlarında ortaya çıkan sosyal kabullerdir.Moda kitle…
-
MODERNİZM [İng. Modernizm]:
(Bkz. Çağdaşlaşma)
-
MODERNLEŞME-ÖTESİ [İng. Postmodernism]:
Aydınlanma felsefesi, rasyonalizm ve Marksizm gibi büyük teorilere karşı çıkan entellektüel düşüncedir. Postyapısalcı ve postmodern düşüncenin sonucudur. Postmodern düşüncenin baba…
-
MONOGAMİ[İng. monogamy]:
Genelde yaygın olan bir evlilik şeklidir. Tek eşlilik anlamına gelmektedir. Türklerde yaygın evlilik şekli Sarayda ve Hakan katında istisnaî olmak üzere birden fazla eşlilik görülm…
-
MONOGRAFİ METODU [İng. Monography ]:
Herhangi bir konuyu derinlemesine ele alarak inceleyen bir yöntemdir. Daha çok dar boyutlu bir sınırlı araştırmalarda kullanılır. Monografiler belirli bir konuyu ayrıntılı şeşilde…
-
MORENO, Jacob [189-1874]:
(Bkz. Sosyometri]
-
MUHAFAZAKÂRLIK [ İng. Conservatism]:
Geneş anlamı ile muhafazakârlık, bir milleti diğer milletten ayıran, farkettiren özelliklerin korunması ve korunarak geliştirilmesidir. Milleti kültürel ve siyasî anlamda, sürekli…
-
MÜLKİYET [İng. Ownership]:
İnsanın eşya üzerindeki kontrolüdür. Eşyanın kapsamına kıymetli, nadir mallar, menkul ve gayrimenkil ve hayvanlar girmektedirler. Mülkiyet toplumdan topluma değişen kültüre, yaşama…
-
MÜTEŞEBBİS [İng. Entrepreneur]:
Müteşebbis, "girişimci" kavramı çok geniş bir kavram olduğu için; iktisatçılar bugüne kadar tam bir fikir birliğine ulaşmış değillerdir. Klasik iktisatçılardan adam Smith, müteşebb…