Sosyoloji Sözlüğü
-
AÇIK UÇLU SORU [İng. Open-ended Question]:
Önceden cevabı tahmin edilemeyen, değişik cevap alma ihtimali kuvvetli ve kişiyi yönlendirmemek için kullanılan soru çeşididir. Bazı Cevapların benzer kategorilere dahil edilememes…
-
ÂDET [İng. Folkways]:
Âdetler, halk tarafından alışılmış, kabul edilmiş ve yaygın olarak uygulanan asırlarca süren davranış şekilleridir. Örf gibi toplumun büyük kısmı tarafından kabul edilmemiştir ve y…
-
AHİLİK [İng. Ahilik]:
Ahilik, XIII. yzyılda Anadolu'da ortaya çıkan ve gelişen sosyo-ekonomik bir teşkilâttır.Arapça kardeş demek olan "ahil" kelimesinin aslı, Türkçe'nin orjinal kaynaklarından biri ola…
-
AHLÂK [İng. Ethic]:
Moral kelimesiyle de ifade edilir. Sosyoloji ile olduğu kadar Felsefe ile de ilgilidir. Konuyla ilgilenen sosyal bilimciler konuya farklı açıdan bakmışlardır: Sosyal ahlâk, dinî ah…
-
AHLÂK SOSYOLOJİSİ
[İng. Sociology of ethics, Moral Sociology]: Genel Sosyolojinin alt disiplinlerinden birisidir. Sosyal bir müessese olarak ahlâkı ele alan Ahlâk Sosyolojisinin doğuşu ve gelişmesin…
-
AİLE [İng. Family]:
Nüfusu yenileme, milli kültürü taşıma, çocukları sosyalleştirme, ferdi yalnızlaştırmama, ekonomik, biyolojik ve psikolojik tatmin fonksiyonlarının yerine getirildiği bir sosyal müe…
-
AİLE SOSYOLOJİSİ
[İng. Sociology of Family]: Özel Sosyoloji dallarından biridir. Bununla beraber diğer özel dallar ve alt disiplinler gibi, Genel Sosyoloji ile dirsek teması bulunmaktadır. Aile Sos…
-
AKÇURA, Yusuf [1876-1935]:
Kazan'lı bir Türk olan Akçuraoğlu Yusuf çok cepheli bir aydındı. Kendisi gazeteci, politikacı, mütefekkir ve tarihçi olarak tanınır. Türk fikir hayatında, Türkistan kaynaklı, Ahmet…
-
AKILCILIK [ing. Rationalism]:
Akılcılık; insanın yüceltilmesi ile beraber gündeme gelen, Aydınlanma Çağrı ile öne çıkan bir felsefî ve sosyolojik bir akımdır. Aklın varlığını, önceliğini ve üstünlüğünü esas alı…
-
AKRABALIK [İng. Kinship]:
Akrabalık genelde kan akrabalığı (hısımlık) veya evlenme ile ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, sosyal ilişkilerdeki yakınlıktan doğan ve kan akrabalağına dayanmayan bir "sosyal akrabalık…
-
AKRAN GRUBU [İng. Peer Group]:
Fertlerin toplumda sosyalleşmelirinde, toplum üyeliğini elde etmelerinde aile, arkadaşlık, akran grubu, okul ve iş hayatının önemli yeri vardır. (Macmillan Student encyclopedia of…
-
AKTİF DEĞİŞKEN [İng. Active Variable]:
(Bkz. Bağımsız Değişken)
-
AKTİF MÜŞAHADE [İng. Direct Observation]:
Araştırılan grubun ya da topluluğun günlük hayatına bizzat katılarak, grupla birlikte yaşanarak yapılan araştırmadır. Bu şekilde araştırıcı, araştırdığı grubun davranış biçimlerini…
-
ALAN ARAŞTIRMASI [İng. Field Study]:
Derinlemesine yapılan bir araştırma çeşididir. Belirli bir olayın çok boyutlu ve ayrıntıları ile incelenmesidir. Bu araştırma türü bir toplumun, bir kurumun ya da küçük bir grubun…
-
ALKOLİZM [İng. Alcoholism]:
Ferde ve topluma zarar veren her türlü alkollü içki kullanma alışkanlığıdır.Sosyal bir hastalık olarak nitelendirilen alkolizmin, diğer bir deyişle alkol bağımlılığının yaygınlaşma…
-
ALT KÜLTÜR [İng. Subculture]:
Belirli bir yaşama tarzının zenginliklerini meydana getinen, ana hâkim kültür kalıbından yörelere gvre değişen sosyal bir yaşama tarzıdır. Alt kültür, mahiyet fakkından çok derece…
-
ALTYAPI [İng. Infrastructure]:
Genelde ekonomik açıdan düşünülen bu kavram, (Genel Ekonomi Ansiklopedisi, c. 1, 1988) fert ve sosyal grupların taleplerini karşılayacak mal ve hizmetlerin üretimini gerçekleştirme…
-
ANALOJİ [İng. Analogy]:
Görülen ve bilinen benzerliklerden görülmeyen, bilinmeyen benzerliklere geçiş suretiyle yapılan genellemedir.
-
ANKET [İng. Questionnaire]:
Bir evreni veya bu evreni temsil eden, örneklem oluşturan kişilere soru sormak suretiyle bilgi toplama metodudur. Anket soruları hazırlanırken çeşitli soru tipleri kullanılır. (Bkz…
-
ANOMİ [İng. Anomie]:
Anomi, faydacılığın ve faydacı davranışın beklenen patolojik halidir. (Gouldner, A. W., 1971) anominin ortaya çıktığı sanayileşmiş ve gelişmiş toplumlarda faydacı yönü ağır basan i…
-
ANOMİK İNTİHAR [İng. anomic Suicide]:
Anomi olarak tanımlanan sosyal bir hastalığın sonucu olarak ortaya çıkan bir intahar çeşididir. Yetersiz dayanışma, sosyal bağların zayıflaması ve ferdin toplumda yalnızlaşması son…
-
ANTAGONİZM [İng. Antagonism]:
Fert, zümre ve sınfların birbirine karşı hasmane ve düşmanca bir tavır içine girmeleridir. Antogonizm, bir ideolojiye, bir fikre, bir düzene karşı da olabilir. Hristiyanlıktaki mez…
-
ANTROPOLOJİ [İng. Anthropology]:
İnsanların, toplumlarınmenşeini, biyolojik niteliklerini, evrim şekillerini sosyal ve kültürel özelliklerin (âdet ve inaçlarını) inceleyen bir sosyal ilim dalıdır.İnsanı ve kültürl…
-
ARİTMETİK ORTAMALAMA [İng. Arithmetic Mean]:
Bir serideki bütün ölçümlerin değerleri toplamının, o ölçümlerin sayısına bölünmesi ile bulunan değerdir. Aritmetik ortalama .. sembolüyle gösterilir.
-
ARON, Ramond (1905-1983):
1905 yılında Paris'de doğdu. Önceleri sol varoluşcuların ve Sartrein çevresinde yer alan R. Aron, 1955'de yazdığı "aydınların Afyonu" adlı seriyle Avrupalı marksistlerin Sovyetler…
-
ARSLA, Sadri Maksudi (1880-1957):
Kazan Hanlığının Taşsu köyünde doğdu. Daha 17 yaşındayken "Maişet" işimli romanı yazar. Medrese tahsilinden sonra Öğretmen Okulunu bitirir. 1901-1906 yıllar da Paris'de Hukuk tahsi…
-
ARSONS, Talcoltt [1902-1979]:
PARSONS, Talcoltt [1902-1979]: @Amerikalı bir sosyologtur. Yirminci Yüzyılın Amerikan sosyolojisinde zirve sayılan isimlerindendir. Fonksiyonel modelin temsilcilerindendir. Eserler…
-
ARTIK DEĞER [İng. Surplus Value]:
K. Marx'a göre, kapitalistlerin emekçiyi sömürme pahasına elde ettikleri aşırı ve haksız kazançtır. Artık değer, üretim kazancının işçiye ödenmeyen payıdır. Bir başka ifade ile, bi…
-
ASABİYET [İng. Patriotism]:
İnsan topluluklarında fertleri birbirine bağlayan yanı kabile, millet ve ümmete dahil olma duygusunu uyandıran bağdır. Bu bağ manevî yönü ağır basan ortak bir kollektif şuurdur. as…
-
ASİMİLASYON (ERİTMEN [İng. Assimilation]:
Aralarında ayırdedebilecek kültürel (yaşama tarzı) farklar bulanan, fert ve sosyal grupların belirli bir sosyal girup veya hâkim (dominant) kültüre benzeştirilme sürecidir.Eritme (…
-
ASYA TİPİ ÜRETİM TARZI [İng. Asian Mode of Product
K. Marx tarafından 1853 yılında bir makalede kullanılan bir kavramdır. uzak Doğu ülkelerinde, Çin ve Hindistan'daki ekonomik durumun ele alınmasında ilk defa kullanılmıştır.Bu üret…
-
ATEİZM [İng. Atheism]:
Genel kullanımıyla Allahın varlığını kabul etmeyenlere, reddedenlere verilen sıfattır.F. Berger "The Social Reality of Religion" (1969) adlı eserinde metodolojik ateizm yaparak din…
-
aüçkağıdı
"A3" yazısının okunuşudur. Sadece bizde bulunur. :)
-
AZ GELİŞMİŞLİK [İng. Underdevelopment]:
Ekonomik yapıyı belirlemek için kullanılan ortak bir kavramdır. Ancak, az gelişmişliğin sosyal boyutu da ekonomi boyutu kadar hesaba katılmalıdır. az gelişmişliğin göstergeleri ara…
-
AZINLIK [İng. Minority]:
(Bkz. etnik azınlık, Etnik, Etnik Grup)