Felsefe Sözlüğü
-
Bilgi Kuramı.
(Os. Mephası mârifet, Fr. Epistemologie, Gnoseologie; Al. Wissenschaftslehre, Gnoseologie; İng. Epitemology, Gnosiology; İt. Epitemologia, Gnoseologia). Bilenle bilinen arasındaki…
-
Bilgi.
(Os. Malûmat, Fr. Connaissance, Al. Erkenntniss, İng. Cognition, İt. Cognizione). Varlıkla çevresi (süjeyle obje) arasındaki ilişki. Bilgi; bilenle (süje) bilineni (obje) gerektiri…
-
Bilgicilik Akımı.
(Os. San'atı mugalâta, Fr. Sophistique, Al. Sophistisch, İng. Sophistical, İt. Sofistico). Antik çağ Yunan felsefesinin eleştiri akımı... İnsan düşüncesinin temeli antik çağ Yunan…
-
Bilgicilik.
(Os. Safsata, Fr. Sophisme, Al. Sophisma, İng. Sophism, İt. Sofisma). Yanıltmaca... antik çağ Yunan felsefesinin en önemli düşünce akımlarından birine adını veren bilgicilik, Plato…
-
Bilim.
(Os. İlim, Fr., İng. Science, Al. Wissenschaft, İt. Scienza). Yönteli bilgi... Olayların yasalarını bulmak amacını güden araştırmaları dilegetirir, yöntemsel bir çabayla -gözlem ve…
-
Bilimsel Toplumculuk.
(Os. İlmî iştirakçilik, Fr. Socialisme scientifique). Marksçı toplumculuk... Bilimsel toplumculuk deyimi, Alman düşünürü Karl Marx'ın toplumculuğunu tanımlar ve bu toplumculuğu Mar…
-
Bilimsel.
(Os. İlmî, Fr. Sciencetifique, Al. Wissenschaftlich, İng. Scientific, İt. Scientifico). Bilimle ilgili, bilime özgü ya da değgin... bkz. Bilim.
-
Bilinç.
(Os. Şuur, Fr. Conscience, Al. Bewusstsein, İng. Consciousness, İt. Conscienza). Bilme yetisi... Metafizik ve idealist öğretiler bilinci özdeksiz bir güç olarak tanımlamışlar ve Al…
-
Bilinemezcilik.
(Os. Lâedriyye, Fr. Agnosticisme, Al. Agnosticismus, İng. Agnosticism, İt. Agnosticismo). Nesnelerin kendilerinin hiç bir zaman bilinemeyeceğini ileri süren anlayış... Pragmacı Ame…
-
Bilinircilik.
bkz. Gnostikler.
-
Billurlaşma.
(Os. Tebellür, Fr. Gritalisation). Herhangi bir şeyin bir başka şey içinde yoğunlaşması... Stendhal, Schopenhauer gibi yazarlar bu deyimi aşk konusunda ele almışlardır: Sevilen, se…
-
Bilmesinlercilik.
(Os. Zulmet-i cehli iltizam, Fr. Obscurantisme). Belli sınıfların belli bilgileri bilmemeleri gerektiğini savunan siyasa... 1789 Fransız devriminden doğan özgür düşüncelere karşı k…
-
Bircilik.
(Os. Vahdetiyye, Fr. Monisme, Al. Monismus, İng. Monism, İt. Monismo). Her alandaki çoklukları birliğe indirgeyen öğretilere verilen genel ad... Özellikle ruh ve maddeyi bir sayanl…
-
Bireşim.
(Os. Terkip, Fr. Synthese, Al. Synthese, İng. Synthesis, İt. Sintesi). Genel anlamda çözümlemenin karşıtı olarak tek tek verilmiş unsurları bir araya getiren, özel anlamda diyalekt…
-
Birey.
(Os. Fert, Fr. Individu, Al. Individuum, İng. Individual, İt. Individuo). Kendiliğini yok etmeden parçalanamayan... Mantık terimi olarak tek varlık'ı dilegetirir. Sözcük olarak Yun…
-
Bireycilik.
(Os. Ferdaniye, Fr. Individualisme, Al. Individualismus, İng. Individualism, İt. Individualismo). Bireyi baş gerçek olarak öne süren dünya görüşü... Bireyci dünya görüşü, metafizik…
-
Biricik.
(Os. Yegâne, Fr., İng. Unique, Al. Einzig, İt. Unico). Her varlığı başkalarından ayıran ve biricik sayan öğretilerin ortaya attığı özellik, başkaca bir benzeri bulunamaycak olan...…
-
Birim.
(Os. Güz'ütam, Fr. Unite, Al. Einheit, İng. Unity, İt. Unita). Ölçü sisteminin dayanaı... Fizik terimi olarak bir büyüklüğü ölçmek için kullanılan ve önceden saptanan örnek bir büy…
-
Birlik.
(Os. Vahdet, Fr., İng. Union, Al. Vereinigung, İt. Unione). Bir bütünü gerçekleştiren iki ya da daha çok varlığın durumu... Tanrıbilimsel felsefeye göre birlik, Tanrının adıdır. Ta…
-
Birtürden.
(Os. Mütecanis, Fr. Homogene, Al. Homogen, İng. Homogeneous, İt. Omogeneo). Bütün parçaları aynı türden olan... Birtürdenlik (omojen), ayrıtürden (eterojen) karşıtı olarak, kullanı…
-
Bitimli.
bkz. Sonlu.
-
Bitimsiz.
bkz. Sonsuz.
-
Boş Levha.
bkz. Tabula Rasa.
-
Boşluk.
(Os. Halâ, Fr. Vide, Al. Das Leere, İng. Void, İt. Vuoto). İçinde hiç bir özdeğin bulunmadığı uzay... Doluluk karşıtı olan boşluk terimi antik çağ Yunan düşüncesinde ileri sürülmüş…
-
Boşsözcülük.
(Os. Lafziyye, Fr. Verbalisme, Al. Wortklauberei, İng. Verbalism, İt. Verbalismo). Düşünceleri sözcüklere bağlama eğilimi... Bu terim, yanlış olarak, papganlık terimiyle eşanlamda…
-
Budizm.
bkz. Hind Felsefesi.
-
Bulunç.
(Os. Vicdan, Fr. Consience). İnsanın görgü ve bilgileriyle kendini yargılama yetisi... Sözcüğün Latince kökündeki bilinç anlamı bu yetinin bir bilinç işi olduğunu açıklar. Nitekim…
-
Bunalım.
(Os. Buhran, Fr. Crise). Egzistansiyalist düşüncenin ölüm karşısında duyduğu umutsuzuk ve çöküntü... Egzistansiyalizmin ünlü sözcüsü Jaspers'in ağzından bu duygu şöylece açıklanır:…
-
Burjuva Felsefesi.
Toplumcu felsefeye karşı bulunan bütün felsefe akımlarına toplumculara verilen genel ad... Burjuva felsefesi, üç büyük dünya görüşünden biri olan bireyci dünya görüşünün kapsamı iç…
-
Bütünlük.
(Os. Külliyet, Fr. Totalite, Al. Totalitaet, İng. Totality, İt. Totalita). Parçaları birbirlerine bağlı olan birlik... alman düşünürü Immanuel Kant'ın teklikle çokluğun bireşimi, r…
-
Buyruk.
bkz. Kesin Buyruk.
-
Buyrukçuluk.
(Os. İdare-i müstebide, Fr. Despotisme). Hiç bir yasaya bağlı olmaksızın ve buyrukçunun çıkarından başka hiç bir erkek gözetmeksizin verilen buyruklarla yönetim biçimi.
-
Büyük Evren.
(Os. Âlem-i Kübra, Fr. Macrocosme). İnsan anlamındaki küçük evren karşılığı olarak evren... Eski felsefede insan küçük evren ve evren büyük evren olarak tanımlanır. Bu anlayış insa…
-
Büyük Önerme.
(Os. Kübra, Fr. Mjeur). Bir tasımda büyük terimin bulunduğu öncüllere büyük önerme denir. Örneğin, "Bütün insanlar ölümlüdür - Sokrates de insandır - Öyleyse Sokrates de ölümlüdür"…
-
Büyük Terim.
(Os. Hadd-i ekber, Fr. Grand terme). Bir tasımda vargının sıfatına büyük terim denir. Örneğin, "Bütün insanlar ölümlüdür - Sokrates de insandır - Öyleyse Sokrates de ölümlüdür" tas…
-
Büyüten Tümevarım.
(Os. Bacon istikrası, Fr. Induction Baconienne). Bacon tümevarımı... İngiliz düşünürü Bacon, bir cinsin çeşitlerinde saptanan ortak hallerden o cinsin bütünü üstünde yasalara varıl…