Felsefe Sözlüğü
-
Edilgi.
(Os. İnfial, Fr., İng. Passione). Bir etki sonunda meydana gelen değişiklik... Etki terimi karşılğında kullanılır. Antik çağ Yunan düşünürü Aristoteles bu terimi bir şeyin başka bi…
-
Edim.
(Os. Fiil, Fr. Acte, Al. Akt, İng. Act, İt. Atto). Bir gücün etkinliği... Bu terim, Aristoteles'in energbeia teriminin çevirisidir. Önce Latnceye actus terimiyle çevrilmiştir. Aris…
-
Edimselcilik.
(Os. Hazırriyye, Fr. Actualisme). Geçmiş jeolojik olayların bugünkülere bakarak açıklanabileceğini ileri süren öğreti, genel anlamda geçmişten örnek alarak bugünkü edimleri düzenle…
-
Edükasyonizm.
bkz. Eğitimcilik.
-
Egalitarizm.
bkz. Eşitçilik.
-
Eğitimcilik.
(Os. Terbiyecilik, Fr. Educationnisme). Eğitimin insansal yapıya istenilen yönü verebileciğini savunan öğreti... Örneğin Helvetius ve Condorcet'nin öğretileri eğitimcidir, çünkü eğ…
-
Egoizm.
bkz. Bencilik
-
Egosantrizm.
bkz. Beniçincilik.
-
Egzistansiyalizm.
bkz. Varoluşçuluk.
-
Ehl-i Bid'at.
(Fr. Heterodoxie). İslâm felsefesinde ehl-i bid'at akımı; kaderiye, cebriye, sıfatiye, müşebbihe, mutezile öğretilerini kapsar. Peygamber Muhammed'in ölümünden sonra ortaya çıkmış…
-
Ehl-i Sünnet.
(Fr. Orthodoxie). İslâm felsefesinde sadece Kur'an ve Peygamber sözlerine uyan ve onların salt buyrukların dan başka hiç bir yorum tanımayan akım. Örneğin eş'ar'lik ve mâtüridilik…
-
Eklektizm.
bkz. Seçmecik.
-
Ekol.
bkz. Okul
-
Ekonomi.
(Os. İktisat, Fr. Economie)toplmun üretim ve tüketim ilişkileriniinceleyen bilim... Ekonomi, eski yunancanın ev ve yönetim anlamlarına gelen oikos sözcüğüyle yasa anlamaına gelen n…
-
Eksperimantalizm.
bkz. Deneyselcilik.
-
El İşi.
bkz. El.
-
El.
İnsanı, heyvanlık evresinden çıkarıp insanlığa dönüştüren örgen... İnsanlaşma olgusunda el en önemli rolü oynamış bir örgendir. Hayvan, ön ayaklarını el olarakkullanmaya başlamakla…
-
Elea Okulu.
(Os. Felsefe-i Elyâviyye, Fr. Ecole eleatique). Antik çağ yunan felsefesinin ünlü düşünürlerinden Ksenofanes (İ.Ö. 569-477), Parmenides (İ.Ö. 540-450), Melissos (İ.Ö. V. yüzyıl), Z…
-
Elem.
bkz. Acı.
-
Eleştiri Çağı.
Evrim yasası, düşünce alanında da işler: Her düşünce, kendi karşıtıyle çatışarak oluşur. Bu çatışma, eleştiriyle gerçekleşir. Düşünce, hem kendi karşıtıyle hem de çevresindeki düşü…
-
Eleştiricilik.
(Os. Tenkidiyye mezhebi, Fr. Criticisme, Al. Kriticismus, İng. Criticism, İt. Criticismo). Alman düşünüü Immanuel kant'ın öğretisi... Kant'a göre felsefe araştırması, bir değerlend…
-
Elindelik.
(Os. İrade-i cüz'iyye, Fr. Librearbitre). Önceden kurulmuş Tanrısal düzende insana bırakıldığı ileri sürülen seçme yeteneği... Metafizik öğretiler, önceden kurulmuş düzen düşüncesi…
-
Emek.
(Os. Sây, Fr. Travail, Al. Arbeit, İng. Labour). İnsanın doğayı değiştirmek için gerçekleştirdiği yararlı çalışma... İnsan, alet yapan bir hayvandır. Hayvan atadan ilk kopuş ve ins…
-
Emperatif.
bkz. Buyruk.
-
Emperyalizm.
bkz. Tekelci Anamalcılık.
-
Endeterminizm.
bkz. Yadgerekircilik.
-
Endividüalizm.
bkz. Bireyclik.
-
Endüksiyon.
bkz. Tümevarım.
-
Endülüs Okulu.
İslâm felsefesinde ibni Bacce (Avempace, ?-1132), İbni Rüşd (Averroes, 1126-1198), İbni Tufeyl (Abentofal, ?-1186) Endülüs Okulu adı altında toplanırlar. Amaçları usla inanı, idnse…
-
Endüstrializm.
bkz. Urancılık.
-
Enerjetizm.
bkz. Güççülük.
-
Enerji.
bkz. Erke.
-
Enoteizm.
bkz. Yeğtanrıcılık.
-
Enstrümantalizm.
bkz. Aletçilik.
-
Entellektüalizm.
bkz. Anlıkçılık.
-
Enteraksiyon.
bkz. Karşılıklı Etki.
-
Entüisyon.
bkz. Sezgi.
-
Entüisyonizm.
bkz. Sezgicilik.
-
Enüstün İyi.
(Os. Hayr-i âlâ, Fr. Souverain bien). Salt iyi... Enüstün iyi (summumbonum), felsefenin ülküsel kavramlarından biridir. Özellikle töresel felsefenin amacı enüstün iyiyi belirtmekti…
-
Epifenomenizm.
bkz. Gölgeolaycılık.