Felsefe Sözlüğü
-
Diletantizm.
bkz. Yeleneklik.
-
Din.
(Os. Din, Fr., Al., İng. Religion, İt. Religione) İnanca dayanan doğaüstü tasarımlar sistemi... ilk insanlar, önce, kendi kişiliklerinin dışında her yönde beliren yaygın bir güç gö…
-
Dinamizm.
bkz. Gürelilik.
-
Dirimselcilik.
(Os. Hayeviyye, Fr. Vitalisme, Al. Vitalismus, İng. Vitalism, İt. Vitalismo). Yaşamın dirimsel bir ilkeden doğduğunu ileri süren öğretilerin genel adı... Dirimselclik, bu anlamda,…
-
Diyalektik Materyalizm.
bkz. Eytişimsel Özdekçilik.
-
Diyalektik.
bkzk. Eytişim.
-
Dışlak.
bkz. Dışsal.
-
Dışrak.
(Os. Aleni, Fr. Exoterique, Al. Exoterisch, İng. Exoteric, İt. Essoterico). Genel ve hekesin olabilen ... Dışrak rdeyimi, içrek (Fr. Esoterique) karşıtı olarak, her hangi bir özell…
-
Dışsal.
(Os. Harici, Fr. Externe, Al. Aussen, İng, External, İt. Esterno). Herhangi bir şeyin dışıyle ilgili olan... İçsel deyimi karşılğında kullanılması gereken dışsal deyimi, terim sözl…
-
Dıştan.
(Os. Vâsıla, Fr. adventice). Duyularla algılanan tasarımlar... Dıştan deyimi, özellikle Fransız düşünürü Descartes'ın, doğuştan (Fr. Innee) ve edinilmiş (Fr. Acquise) ile birlikte…
-
Doğa Felsefesi.
(Os. Felsefe-i tabiiye, Fr. Philosophie de la nature, Al. Naturphilosophie, İng. Natural philosophy). Doğayı düşünsel olarak yorumlayan felsefe dalı...Antik çağ Yunan felsefesinin…
-
Doğa Yasaları.
(Os. Kavânini tabiiyye, Fr. Lois naturelles). İnsan bilincinden bağımsız ve nesnel olarak doğal olaylarda içkin bulunan ve tümevarımla genelleştirilen değişmez oranlar.. Antik çağ…
-
Doğa.
(Os. Tabiat, Fr., İng. Nature, Al. Natur, İt. Natura). Bilincin dışında, kendiliğinden var olan şeylerin bütünü... İnsanı çevreleyen nesnel gerçekliklerin bütünü olan doğa, doğal b…
-
Doğabilim.
(Os. İlm-i tabiat, Fr. Sciencenaturelle). Doğayı inceleyen bilim... Yeni bir deyimdir. Tarihsel süreçte bilimler çeşitli açılardan sınıflandırılmışlar ve fizik, kimya, jeoloji gibi…
-
Doğacılık.
( Os. Tab'aniyye, Fr. Naturisme). Her türlü gücü doğaya (tabiat) indirgeyen öğretilerin genel adı... Her türlü düzen ve ölçüyü doğada bulan ve doğaya uygun yaşayışı yeğleyen stoacı…
-
Doğal Din.
(Os. Tabii din, Fr. Religion naturelle). Doğa üstü ya da doğa dışı güçlere yer vermeyen, doğaya ve usa uygun din anlayışının ilk belirtileri Hint, Çin ve Yunan düşüncelerinde ortay…
-
Doğal Yasa.
(Os. Kanun tabii, Fr. Loinaturelle, İng. Natural law). İnsanın kendi doğasında taşıdığı var sayılan ülküsel yasa... Bu düşünce ilkin antık çağ Yunanlılarınca ileri sürülümüştür. Ör…
-
Doğalcılık.
(Os. Tabiiyye, Fr. Naturalisme, Al. Naturalismus, İng. Naturalism, İt. Naturalismo). Metafiziğe karşıt olarak doğa dışında hiç bir güç tanımayan öğretilerin genel adı... Doğalcılğı…
-
Doğaüstü.
(Os. Mâfevkattabii, Fk. Surnaturel, Al. Übernatürlich, İng. Supernatural, İt.Sopranaturale). Doğanın dışıda olan ve onun yasalarına uymayan... Doğadan olmayan bütün tasarımlar doğa…
-
Doğaüstücülük.
(Os. Mafevkattabiiye, Fr. Subernaturalisme, supranaturalisme, surnaturalisme). Doğa dışı olaylara inanç öğretisi... Ruhçu dinlerin tümü, sihircilik ve büyücülük, aklın ancak Tanrıs…
-
Doğmatizm.
bkz. İnakçılık.
-
Doğrulum.
(Os. Devriyet, Fr. Tropisme). Maddelerin gerektiği yöne doğrulmaları... Dünya dönmektedir (geotropizm). Bir mitki, ışığı bulmak için bir kayayı delebilir. Gündöndü bitkileri, sabah…
-
Doğuştancılık.
(Os. Fıtriye, vehbiye, Fr. Inneisme, nativisme). Bilginin doğuştan gelen kavramlarla oluştuğunu ileri süren öğreti... Doğuştancılık, doğuştan bilgi yoktur diyen öerneğin John Locke…
-
Dolayım.
(Os. Tavassut, Fr. Mediation, İng. Mediation). Bir şeyi başka bir şeyin aracılığıyle tanımlama... Araçlı'yla araçsız'ın ilişkisini ve bağımlılığını dilegetiren dolayım deyimi Hegel…
-
Dolorizm.
bkz. Acıcılık.
-
Doluluk.
(Os. Melâ, Fr. Plein). Özdekle kaplı uzay... Evrende boş mekân olup olmadığı tartışması antik çağ Yunan felsefesinden beri süregelmiştir. Atomcular, Epikuros ve Lucretius, atomları…
-
Dönüşümcülük.
(Os. İstihâliyye, Fr. Transformisme, Al. Transformismus, İng. Transformism, İt. Transformizmo). Canlıların çevreye uyarak değiştiklerini ileri süren öğreti... Lamarck'ın bilimsel o…
-
Dört Öğe.
(Os. Anasır-ı erbaa, Fr. Les quatres elements). Antik çağ Yunan düşüncesi, nesnelerin, birbirlerine indirgenemeyen temel öğeleri üstünde de düşünmüş ve dört temel öğe saptamıştır:…
-
Düalizm.
bkz. İkicilik.
-
Dünyacılık.
(Os. Dünyeviyye, Fr. Secularisme). Baskaca ehr türlü düşünceyi bir yana bırakarak günlük maddesel ihtiyaçları karşılamayı yeğleyen öğreti... Dünyacılık, bilimi ve insanseverliği sa…
-
Dural.
(Os. Sakin, Fr. Statique, Al. Statik, İng. Static, İt. Statico). Uzay içinde değişmezlik durumu... Antik çağ Yunan düşüncesinde ilk neden devimsiz ve değişmez, dural olarak düşünül…
-
Düşünce.
(Os. Fikir, Fr. Idee, Al. Idee, İng., İt. Idea). Düşünme yetisinin ürünü... Antik çağ düşünürlerinden Demokritos ve Epikuros'a göre küçük ve özdeksel bir imgedir, nesnelerden fırla…
-
Düşüncecilik.
(Os. İftiâriyye, Fr. Idealisme, Al. Idealismus, İng. Idealism İt. Idealismo). Varlığı düşüceye indirgeyen öğretilerin genel adı... Düşüncecilik (idealizm), geniş anlamda her türlü…
-
Duyu.
(Os. Hasse, Fr. Sens. Al. Sinn, İng. Sense, İt. Senso). Duymayı gerçekleştiren psikofizyolojik işlev... Duysal ve duygun terimlerine karşılık olarak kullanılır. Sezgi ve bulunç anl…
-
Duyum.
(Os. His, Fr., Al., İng. Sensation, İt. Sensazione). Duyularla araçsız olarak gerçekleştirilmiş bilinç olgusu... İzlenim'le algı arasında bulunan bir bilinç olgusudur, her ikisiyle…
-
Duyumcu Şüphecilik.
( Os. İhsasiyyeci hisbaniyye, Fr. Scepticisme sensualiste). Duyumcu süphecilik, duyumlaramazın algıladığında da kuskulanmayı gerektirir. Şüpheci Pyrrhon (İ.Ö. 365-275) ve onnla bir…
-
Duyumculuk.
(Os. İhsasiyye, Fr. Sensualisme, Al. Sensualismus, İng. Sensualism, İt. Sensualismo). Bilginin duyumlarımızla elde edilebileceğini ileri süren öğretilerin genel adı... Duyumculuk,…