Felsefe Sözlüğü
-
İlişkinlik.
(Os. İzâfiyyet, Fr. Relativite, Al. Relativitaet, İng. Relativity, İt. Relatevita). İlişkin olanın niteliği...Bagıntılılık, bağıllık ve görelilik deyimleriyle anlamdaştır. bkz. İli…
-
İlk Felsefe.
(Os. Felsefe-i ulâ, Fr. Philosophie premiere). Aristoteles'inmetafiziği... bkz. Aristoculuk.
-
İlk İlke.
(Os. Mebde-i evvel, Fr. Premier principe). Başka bir ilkeden çıkarılmamış olan olan ilke... bkz. İlk, ilke.
-
İlk Kavramlar.
(Os. Malumat-ı evveliyye. Fr. Notions premieres). Başka bir kavramdan çıkarılmamış olan kavramlar... bkz. İlk Kavram.
-
İlk Neden.
(Os. Sebeb-i evvel, Fr. Cause premiere). Başka bir nedenden meydana gelmemiş olan neden... Metafizikte Tanrıanlamını dilegetirir. bkz. İlk, Neden.
-
İlk Nitelikler.
(Os. Havâs-ı evveliyye. Fr. Qualites premieres). Nesnelerin onlarsız tasarlanamayacağı nitelikler... Yoklukları varlığı yok etmeyen nitelikler'i dilegetiren ikincil nitelikler (Os.…
-
İlk Töz.
(Os. Cevher-i ulâ, Fr. Substance premiere). Metafizikçilerce varsayılan nesnelerin yapıldığı ilk ruhsal öz... bkz. Töz.
-
İlk.
(Os. Mebde, Fr. Archee, Al., İng. Archaeus). Her şeyin başı, kökü, kaynağı... Her şeyin bitimi, tükenimi, sınırı anlamını dilegetiren son deyiminin karşıtıdır. antik çağda, eski Mı…
-
İlkçağ Felsefesi.
Dar anlamda, İ.Ö. VIII. yüzyılda başlayıp İ.S.V. yüzyıla kadar süren Yunan ve Roma felsefesi klasik ilkçağ yada antikçağ felsefesi adıyla anılır. Geniş anlamda ilkçağ felsefesi, Uz…
-
İlke.
(Os. Umde, Fr. Principe, Al. Prinzip, İng. Principle, İt. Principio). Temel olarak alınan düşünce ve kural... İlke (prensip), felsefe dilinde ilk (arşe) anlamında da kullanılır. Yu…
-
İlkel Komün Sistemi.
bkz. Tarihsel Özdekçilik.
-
İlkel Toplum.
bkz. Tarihsel Özdekçilik.
-
İlkel.
(Os. İptidaî, Fr. Primitif, Al. Primitiv, İng. Primitive, İt. Primitivo). Zamanda en eski olan... bkz. ilk, İlkelcilik.
-
İlkelcilik.
(Os. İptidaiyye, Fr. Primitivisme). İlkellik özlemini ilke edinen öğretilerin genel adı... Bu özlem Hesiodos'ta olduğu gibi zamansal ilkelcilik (Fr. Primitivisme culturelle) biçimi…
-
İlkörnek.
(Os. Enmuzec-i evvel, Fr. Archetype, Al., İng. Archetyp, İt. Archetipo). Özdeksel nesnelerin varlaşmasına örneklik eden ruhsal model... Platon deyimi ve varsayımıdır. Gerçekdışı bi…
-
İlksizlik ve Sonsuzluk.
(Os. Sermediyyet, Fr. Eternite, al. Ewigkeit, İng. Eterniyt, İt. Eternita). Geçmişte başı ve gelecekse sonu olmayan zaman... Bu bağımlı anlam ilksiz (Os. Ezelî, Fr. Sans commenceme…
-
İllet.
bkz. Neden.
-
İlliyyet.
bkz. Nedensellik.
-
İllüminizm.
bkz. Işıkçılık.
-
İlozoizm.
bkz. Canlı Özdekçilik.
-
İm.
(Os. İşaret, Fr. Signe, Al. Zeichen, İng. Sign, İt. Segno). İmlemi bildiren... bkz. İmlem.
-
İmancılık.
bkz. İnancılık.
-
İmge.
(Os. Hayal, Fr., İng. Image, Al. Bild, İt. Imagine). Duyulur bir kaynaktan gelen tasarım... Alman düşünürü Friedrich Engels imge terimi üstünde önemle durmuştur. Çünkü düşünceciler…
-
İmgelem.
(Os. Muhayyile, Fr., İng. Imagınation, Al. Einbildungskraft, İt. Imagınazione). İmgelerle düşünme yetisi... bkz. İmge.
-
İmlem.
(Os. Medlul, Fr., İng. Signification, Al. Bedeutung). insanın varlıklara verdiği ya da bu varlıklarda bulduğu anlam... İmlem (sinyifikasyon), herhangi bir şeyin taşıdğı insansal an…
-
İmmanantizm.
bkz. İçkincilik.
-
İmmateryalizm.
bkz. Özdeksizcilik.
-
İmmoralizm.
bkz. Törelsizcilik.
-
İmmortalite.
bkz. Ölümsüzlük.
-
İn Abstrakto.
(La, In abstracto). Soyut olarak... İn abstrakto, felsefe dilinde her hangi bir olgunun soyut olarak dilegetirildiğini belirtmek için kullanılan Latince bir deyimdir. Örneğin Plato…
-
İn Acekto.
(La. ın adjecto). Terim olarak kendisiyle çelişik... Felsefe dilinde her hangi bir düşünceyi çürütmek için çok kullanılan bir deyimdir. Osmanlıcada biçimsel çelişme (tenakuz-u surî…
-
İn Fieri.
(Latince). Güç halinden eylem haline geçen... Osmanlıcada kevn ve tekevvün sözcükleriyle karşılanan in fieri deyimi, felsefe dilinde herhangi bir gücün eylemsel oluşmasını dilegeti…
-
İn Via.
bkz. İn Fieri.
-
İnak.
(Os. Nas, Fr. Dogme, Al., İng., İt. Dogma). Her türlü inceleme ve eleştirmenin dışında tutulan ve değişmez olduğu varsayılın kavram... bkz. İnakçılık.
-
İnakçılık.
(Os. Nassiyye, Fr. Dogmitisme, Al. Dogmatismus, İng. Dogmatism, İt. Dogmitismo). Din ya da yetkelerce ileri sürülen düşünce ve ilkeleri kanıt aramaksızın, incelemeksizin ve eleştir…
-
İnan.
(Os. İman, Fr. Foi, Al. Pflicht, İng. Faith, İt. Fiducia). Deneysel olarak gerçekleşmemiş, pratikle doğrulanmamış olanı benimseme... bkz. İnancılık, İnak.
-
İnanç.
(Os. İtikat, Fr. Croyance, Al Clauben, İng. Belief, İt. Credenza). Bir sanı ya da bir kanıya dayanarak benimseme... İnan deyimi inanç deyimini içerir, ama inanç deyimi inan deyimin…
-
İnancılık.
(Os. İmaniyye, Fr. Fideisme, İng. Fideism, Al. Glaubensphilosophie; İt. Fideismo). Bilginin yerine inancı koyan öğretilerin genel adı... İnancılık (fideizm), Tanrıya inanç yoluyle…
-
İndirgeme.
(Os. İrca, Fr., İng. Reduction Al. Reduktion, İt. Riduzione). Bir şeyi başka bir şeyin durumuna indirme... Felsefede kullanılan bu anlam, matematikteki bir deyişi daha kısa ya da d…
-
İneizm.
bkz. Doğuştancılık.