Felsefe Sözlüğü
-
İnkâr ve Tasdik.
bkz. Yadsıma ve Doğrulama.
-
İnkârın İnkârı.
bkz. Yadsımanın Yadsıması.
-
İnkılâp.
bkz. Devrim.
-
İnsan Felsefesi.
bkz. İnsanbilim.
-
İnsan.
(Os. İns, Fr. Homme, Al. Mensch, İng. Man). Bilinçli ve toplumsal varlık... İnsan doğanın ürünüdür ve yaşambilimsel evrimin sonucudur. Yaşambilimsel evrimden insansal tarihe geçiş…
-
İnsanbiçimcilik.
(Os. Müşebbihe mezhebi, Fr. Anthropomorphisme, Al. Anthropomorphismus, İng. Anthropomorphism, İt. Antropomorfismo). İnsan olmayan bütün varlıkları insanmışlar gibi tasarlama... İlk…
-
İnsanbilgicilik.
(Fr. Anthroposophie). İnsan doğasının gizemsel bilgilerle kavranabileceği görüşü... Alman düşünürü Rudolph Steiner (1861-1920) tarafından 1910 yılında ileri sürülmüştür. Teosofi ve…
-
İnsanbilim.
(Os. İlm-i beşer, Fr., Al. Anthrorologie, İng. Anthropology, İt. Antropologia). İnsan bilgisi... Genel olarak insan fenomenini incelemek insanbilimin konusudur. İnsanbilim felsefes…
-
İnsanbilimcilik.
(Os. İlm-i beşercilik, Fr. Anthropologisme). İnsanı kaba özdekçi ve yaşambilimsel açıdan, doğanın ber parçası olarak inceleyen öğretilerin genel adı... Alman düşünürü Ludwig Feuerb…
-
İnsancılık.
(Os. Danişmendiyye, Fr. Humanisme, Al. Humanismus, İng. Humanism). İnsanlığı sevme ülküsü... Felsefe anlamında insandaki temel niteliklerin geliştirilmesini amaçlayan eğilimlerin t…
-
İnsaniçincilik.
(Os. Libeşeriyye, Fr. Anthropocentrisme, Al. Anthropocentrismus, İng. Antropocentrism, İt. Antropocentrismo). İnsanın evrenin merkezi ve insandan başka tüm nesnelerin insan için ol…
-
İnsanlık Dini.
(Os. Din-i beşeriyyet, Fr. Religion de I'humanite). Olgucu Auguste Comte'un önerdiği din... Fransız düşünürü olgucu Auguste Comte, sadece olgulara değer veren felsefesi gereği, son…
-
İnsanlıkçılık.
(Os. İnsaniyetçilik, Fr. Humanitarisme). İnsanlığın yararını ve birleşmesini, dayanışmasını savunan öğretilerin genel adı... Bu anlamda, insanın insanı sömüreceği yerde birleşerek…
-
İnsansal İnsan.
(Os. İnsanî insan, Fr. L'homme humaine). Toplumsal insan... Bilimsel toplumculuğun kurucusu Karl Marx, insan anlayışını, 1844 El Yazmaları'nda verir ve şöyle der: "Üretim araçların…
-
İnsantanrıcılık.
(Os. İnsanî ulûhiyyet, Fr. Anthropotheisme). İnsanın tanrısal bir yaşama erişme çabası... İlkin, Fransız düşünürü Prat tarafından kullanılmıştır (Le Religion de l'Harmonie, s. 252)…
-
İnsantoplumbilimcilik.
(Fr. Anthroposociologie). Toplumsal olayların nedenlerini ırkçılık açısından inceleyen ve açıklayan gerici toplumbilim öğretisi... Antropometrik toplumbilimcilik adıyle de anılır.…
-
İnsanüstü.
(Os. Fevkalbeşer, Fr. Surhomme, Al. Übermensch, İng. Superman, İt. Superuomo). Nietzsche'nin ileri sürdüğü idealist kavram... Friedrich Nietzsche (1844-1890), evrimsel doğalaşmanın…
-
İpotez.
bkz. Varsayım.
-
İrade-i Cüziye.
bkz. Elindelik.
-
İrade.
(Os. İrâde, Fr. Volonte, Al. Wille, İng. Will, İt. Volonta). Eylemi düşünceye uygun olarak gerçekleştirebilme yetisi... İdealist öğretiler iradeyi özgürlük sayarlar ve bunu da zoru…
-
İradecilik.
(Os. İrâdiyye, Fr. Volontarisme, Al. Voluntarismus, İng. Voluntarism, İt. Volontarismo). Varlığın bir irade ürünü olduğunu savunan öğretilerin genel adı... İradecilik, antik çağ Yu…
-
İran Felsefesi.
İran felsefesi, klasik ilkçağ felsefesinin kapsamı içindedir. İ.Ö. XV. yüzyılda Baltık kıyılarından ve Güney Rusya'dan gelen ve kendilerine arya (soylu) adını veren insan toplulukl…
-
İroni.
(Os. İstihza, Fr. Ironie). Antik çağ Yunan düşünürü Sokrates'in konuşturma yöntemi... Yunanca soruşturma anlamına gelen eironeia sözcüğünden yapılan ironi, antik çağ Yunan düşünürü…
-
İrrasyonalizm.
bkz. Usaaykırılık.
-
İskenderiye Okulu.
bkz. Yeni Platonculuk.
-
İskoçya Okulu.
(Os. İskoçya meslek-i felsefîsi, Fr. Ecole Ecossaise). Thomas Reid'in çevresinde toplanan İskoçyalı düşünürler grubu... XVIII. yüzyılın sonlarıyle XIX. yüzyılın başlarında İskoçyal…
-
İskoçyalılar.
bkz. İskoçya okulu.
-
İskolastik.
bkz. Skolastik.
-
İslâm Atomculuğu.
Ebû Hâşim'in öğretisi... Mûtezile okulundan yetişen Basra'lı Ebû Hâşim ve yandaşları, X. yüzyılda, evrendeki bütün nesnelerin küp biçiminde küçük atomlardan meydana geldiğini ileri…
-
İslâm Dini.
bkz. Müslümanlık.
-
İslâm Felsefesi.
İslâm felsefesi, Helenestik felsefenin Arapçaya çevrilmesi ve eleştirilmeye çalışılmasıyle başlamış, hiç bir zaman kendisine özgü bir kişiliğe ulaşmadan uzlaştırıcılık ve eklemcili…
-
İşlemcilik.
(Os. Ameliyyecilik, Fr. Operationnalisme). Kavramların bir işlemle anlam kazandıklarını ileri sürden öğreti... Ameirkalı fizikçi ve düşünür Percy Williams Bridgman (1882-1961) tara…
-
İspiritizma.
bkz. Ruhçağrıcılık.
-
İşrakiyye.
bkz. Işıkçılık.
-
İstikra.
bkz. Tümevarım.
-
İştirakiyye.
bkz. Kamulculuk.
-
İtalya Okulu.
bkz. Pitagorasçılık.
-
İvme.
(Os. Tâcil, Fr. Acceleration). Devimli bir cismin, sonsuz küçük bir zaman içinde, hızında meydana gelen artmanın bu zamana oranı... İdealistlerce özdekdışı ve ruhsal anlamlar veril…
-
İyi.
(Os. Hayır, Fr. Bon, bien, Al. Gut, İng. Good, İt. Buono, Bene). Ahlâksal güzel ve doğru.. Ahlâksal çirkin ve yanlış anlamını dilegetiren kötü (Os. Şer, Fr. Mal; Os. Fena, Fr. Mauv…
-
İyicilik.
(Os. Evleviyye, Fr. Meliorisme, Al. Meliorismus, İng. Meliorism, İt. Meliorismo). Dünyanın ne iyi ne de kötü olduğunu, insansal çabayla iyileşebileceğini ileri süren öğreti... Leib…