Felsefe Sözlüğü
-
Abdera Düşünürleri.
Antik çağ Yunan düşünürlerinden Leukippos'la Demokritros... Antik çağ atomculuğunun kurucuları Leukippos'la Demokritos, birincisi Milet'li ve ikincisi Teos'lu olduğu halde, Abdera…
-
Abes.
Bkz. Saçma.
-
Absolü.
Bkz. Saltık.
-
Abstre.
Bkz. Soyut.
-
Acı.
(Os. Elemiyye, Fr. Dolorisme, Al. Dolorismus, İng. Dolorism). Acıyı yeğleyen, yararlı, verimli, yükseltici bulan öğretilerin genel adı... Küçümseyici anlamda kullanılır. bkz. Çilec…
-
Açık.
(Os. Vâzıh, Fr. Clair, Al. Klar, İng. Clear, İt. Chiaro). Başkasıyle karıştırılmaksızın tanınan... Bu kavramı felsefe diline sokan Fransız düşünürü Descartes onu seçik (Os. Mümtaz,…
-
Ad.
(Os. İsim, Fr. Nom, Al., İng. Name). Varlıkları bildiren sözcük... Çağdaş mantık anlayışında, adlandırılabilecek her türlü nesneyi gösteren sözcükler ve anlamlar ad'dır. Olgucu sem…
-
Adcı Gezimcilik.
(Os. İsmiyyeci meşaiyye, Fr. Peripatetisme Nominaliste). Genel kavramları birer addan ibaret bulan ortaçağ Aristotelesçiliği... XIV. yüzyılın Durand, Ochkam, Buridanus ve d'Ailly g…
-
Adcılık.
(Os. İsmiyye, Fr. Nominalisme, Al. Nominalismus, İng. Nominalism, İt. Nominalismo). Genel kavramları gerçek saymayıp birer addan ibaret bulan öğreti... XI. yüzyılın sonunda Compieg…
-
Adler Kuramı.
bkz. Aşağılık Duygusu.
-
Agnostisizm.
bkz. bilinemezcilik.
-
Ahlak.
bkz. Törebilim.
-
Akademi Sonrası Şüpheciliği.
bkz. Yeni Pironculuk.
-
Akademi Şüpheciliği.
Sokrates-Platon öğretisini sürdüren akademi okulunun güttüğü şüpheciliğe akademi şüpheciliği denir. Okulun, Platon'dan sonraki öğretmenleri Krates, Arkesilaos ve Karneades her sonu…
-
Akademi.
(Os. Encümen-i Daniş, Fr. Academie, Al. Akademie, İng. Academy, İt. Accademia). Platon'un okulu... Sonraları Platon öğretisi de bu adla anılmıştır. bkz. akademi Şüpheciliği, Yeni P…
-
Akılcılık.
bkz. Usçuluk.
-
Aksiyoloji.
bkz. Değer Kuramı.
-
Aktivizm.
bkz. Etkincilik.
-
Alan.
(Os. Saha, Fr. Champ, Al. Feld, İng. Field, İt. Campo). Duyuların kapsam bölgesi ve özdeğin bir biçimi... Ruhbilim terimi olarak alan, duyuların kapsamlarına giren yeri dile getiri…
-
Aletçilik.
(Os. Aletiyye, Fr. Instrumentalisme, İng. Instrumentalism). Amerikan düşünürü pragmacı John Dewey'nin öğretisi... Amerikan düşünürü William James'in (1842-1910) uygulayıcılığından…
-
Algı.
(Os. İdrak, Fr., Al., İng. Perception, İt. Percepzione). İt. Percepzione). Nesnelerin bilinçteki yansısı... Arı duyumlardan ansal bir işlevi gerektirmesiyle ayrılır. Algı işlevini…
-
Algıcılık.
(Os. İdrâkiyye, Fr. Perceptionnisme, Al. Perceptionnismus, İng. Perceptionism, İt. Percepzionismo). Nesnelerin oldukları gibi algılandıklarını ileri süren öğretilerin genel adı...…
-
Alışkanlık.
(Os. İtiyât, Fr. Habitude, Al. Gewohnheit, İng. Habit, İt. Abitudine). Yinelemelerle elde edinilmiş tutum... Sürekli yinelemeler insanı kimi eylemlerinde ve davranışlarında otomati…
-
Alman İdealizmi.
Null
-
Altyapı.
(Fr. Infrastructure). Diyalektik dünya görüşüne göre bütün insanlık tarihinin ilk hareketi olan ekonomik temel... Tarihsel maddeciliğe göre insanlık tarihinin ilk hareketi, insanın…
-
Alyenasyon.
bkz. Yabancılaşma.
-
Amoralizm.
bkz. Töredışıcılık.
-
Ampirio-Kritisizm.
(Os. Tenkidiyye-i ihtibariyye, Fr. Empirio-criticisme). Avenarius ve Mach'ın öznel idealist öğretileri... Alman düşünürü Richard Avenarius'la Avusturyalı fizikçi Ernst Mach'ın görg…
-
Ampirizm.
bkz. Görgücülük.
-
Analiz.
bkz. Çözümleme.
-
Analoji.
bkz. Andırım.
-
Anamal Birikimi.
(Os. Sermaye terakümü, Fr. l'Accumulation du capital). Tarihsel özdekçiliğe göre ilkel ekonomide mal değiştirilmesinin aracı olan ve genel ölçütlükle görevlendirilen para, gittikçe…
-
Anamal.
(Os. Sermaye, Fr. Capital). Klasik ekonomiye göre emek ve toprakla birlikte üç değer oluşturucusundan biri, Ricardo'ya göre birikmiş emek, Karl Marx'a göre emeği sömürme aracı... A…
-
Anamalcılık.
(Os. Sermayedarlık, Fr. Capitalisme). Anamala dayanan üretim biçimi... Tarihsel özdekçiliğe göre anamalcı üretim biçiminde artık-değer, anamala eklenerek anamalcılığı geliştirir ve…
-
Anamalın Organik Bileşimi.
(Os. Sermayenin uzvi terkibi, Fr. Composition organique de capital). Anamalın değişmeyen bölümüyle değişen bölümü arasındaki oran. Anamalcı üretim düzeni, gelişme farklarına dayana…
-
Anarşizm.
bkz. Başsızcılık.
-
Andırım.
( Os. Müşâbehet, Fr. Al. Analogie, İng. Analogy, İt. Analogia). Oranlar arasında benzerlik... Andırım, benzerliklerden yararlanarak yeni bilgiler elde etme yöntemidir. Örneğin buha…
-
Andırışlar Kuramı.
(Os. Faraziyye-i temsiliyye, Fr. Theorie des analogues). Komşu örgenlerle aynı bağlantıda olan örgenlerin, görevleri ve biçimleri başka olsa da, aynıö rgen olduklarını ileri süren…
-
Anglikancılık.
(Fr. anglicanisme). İngiliz Protestanlığı... Alman Protestanlığı, Fransız Protestanlığı Kalvenizmin aracılığıyle İngiltere'ye geçerek Anglikancılığı doğurmuştur. bkz. Kalvincilik,…
-
Animizm.
bkz. Canlıcılık.