Felsefe Sözlüğü
-
Anıklık.
(Os. İstidat, Fr. Aptitude, Al. Eigung, İng. Ability). Doğal yetenek... Ruhbilim terimi olarak bir işi daha az çabayla ve daha yetkinlikle yapmayı sağlayan doğal elverişliliği dile…
-
Anlak.
(Os. Zekâ, Fr., İng. Intelligence, Al. Verstand, İt. Intelligenza). Anlama yetisi... Us kavramıyle karıştırılmamalıdır. bkz. Us, Anlık,Bilinç.
-
Anlam.
(Os. Mâna, Fr. Sens, Al.Sinn, İng. Sense, İt. Sento). Bir sözün ya da bir sözcüğün anlattığı düşünce... Anlam, anlayan ya da anlatanın anladığı ya da anlattığı nesne üstündeki duyu…
-
Anlık.
(Os. Müdrike, Fr. entendement, Al. Verstand, İng. Understanding, İt. İntelletto). Anlama gücü... Duyma gücü'ne karşı anlamda kullanılır.Anlık, duyudanve iradeden yararlanmadan gerç…
-
Anlıkçılık.
(Os. Zihniyye, Fr. Intellectualisme, Al. Intellectualismus, İng. Intellectualism, İt. Intellectualismo). Bütün varlıkları anlıksal temele indirgeyen öğretilere verilen genel ad...…
-
Ansiklopediciler.
bkz. Genbilikçiler.
-
Antagonizm.
bkz. Uyuşturulamaz Karşıtlık.
-
Antik Çağ Felsefesi.
İ.Ö. VIII. yüzyılda başlayıp İ.S. V. yüzyılda sona eren devrede Yunan ve Roma kültürlerini içine alan felsefe... Antik çağa klasik ilkçağ da denilmktedir. Antik çağ felsefesinin il…
-
Antik Üretim Biçimi.
bkz. Asya Tipi Üretim Biçimi.
-
Antinomi.
bkz. Çatışkı.
-
Antitez.
bkz. Karşısav.
-
Antropoloji.
bkz. İnsanbilim.
-
Antropomorfizm.
bkz. İnsanbiçimcilik.
-
Antroposantrizm.
bkz. İnsaniçincilik.
-
Aposteriori.
bkz. Sonsal.
-
Apriori.
bkz. Önsel.
-
Aristoculuk.
(os. Aristotalisiyye, Fr. Aristotelisme, Al. Aristotelismus, İng. Aristotelianism). Antik çağ Yunan düşünürü Aristoteles'in öğretisi, gezimcilik... Antik çağ Yunan düşüncesinin ilk…
-
Aristotelizm.
bkz. Aristoculuk.
-
Aritmetizm.
bkz. Sayıcılık.
-
Ariusçuluk.
(Fr. Arianisme). İskenderiyeli Arius (280-336), Hıristiyanlığın Baba-Oğul-Kutsal Ruh üçlemesini (teslis) tektanrıcılığa aykırı bulmuş ve yadsımıştır. Özellikle Augustinus'un (354-4…
-
Arosyasyonizm.
bkz. Çağrışımcılık.
-
Arşe.
bkz. İlk.
-
Artık-değer.
(Os. Fazla-i kıymet, Fr. Plusvalue, Al. Mehrwert, İng. Surplus value). Tarihsel özdekçiliğe göre işgücünün satın alınması karşılığında ödenmemiş emekten elde edilen değer... Tarihs…
-
Aryanizm.
bkz. Ariusçuluk.
-
Aşağılık Duygusu.
(Fr. Complexe d'inferiorite). Adler'e göre insan davranışlarını belirleyen duygu... Avusturyalı düşünür Alfred Adler'e (1870-1937) göre insan olmak, aşağılık duygusu duymak demekti…
-
Asalakçılık.
(Os. Tufeyliyye, Fr. Parasitisme, Al. Schmarotzerleben, İng. Parasitism). Başkalarının sırtından geçinmecilik... Tarihsel özdekçiliğe göre anamalcılık düzeni, ekonomik asalakçılıkt…
-
Asetizm.
bkz. Çilecilik.
-
Askerî Demokrasi.
Tarihsel özdekçilik öğretisi tarihin incelenmesiyle meydana gelmiştir. Tarihin incelenmesi, çağdaş Batı anamalcılığının (kapitalizm) antik çağ Yunan ve Romaevrim çizgisinden geldiğ…
-
Aşkın İdealizm.
bkz. Deneyüstücülük.
-
Aşkın.
(Os. Müteâl, Fr. Transcendant, Al. Transscendent, İng. Transcendent, İt. Transcendente). Deney alanını aşan... Metafizik öğretilerde içkin (Os. Mündemiç, Fr. İmmanent) karşıtı olar…
-
Aşkıncılık.
bkz. Deneyüstücülük.
-
Aşma.
(Os. Tecâvüz, Fr. Depassement). Karşıtlığı yok ederek gelişme... Hegel terimidir. Hegel'e göre her sav, karşısavıyle çatışarak, daha üstün düzeydeki bireşiminde aşılır. Sav ve karş…
-
Astroloji.
(Os. İlm-i nücum, Fr. Astrologie). Yıldızları gözleyerek yapıla nfalcılık... Antik çağ Yunan felsefesinin çöküşünü hızlandıran bağı (Os. Sihir, Fr. Magie), XV. yüzyılda deneysel bi…
-
Asya Tipi Üretim Biçimi.
Tarihsel özdekçilik öğretisinin kurucusu Alman düşünürü Karl Marx (1818-1883), Asya tipi üretim biçimi kavramını 1853 yılında New York Daily Tribune gazetesinde yayımlanan Hindista…
-
Atacılık.
(Os. Ceddâniyyet, Fr. Atavisme, Al. Atavismus, İng. Atavism, İt. Atavismo). atalara çekme ve benzeme... Atacılık (atavizm), soyaçekimle (veraset) eşanlamda kullanılır. Eskiden geri…
-
Ataerkil.
(Os. Pederşahî, Fr. Patriarcal). Baba yönetimindeki aile... Eski Roma aile tipi, ataerkildir. Baba geniş yetkilerle ailesini yönetir. Ataerkilin karşıtı anaerkildir (Os. Maderşahî,…
-
Ataraksiya.
(Os. Sükûn ve huzur, Fr. Ataraxie). Duygusuzluk durumu... Antik çağ Yunan düşünürü Epikuros'a (İ.A. 341-270) göre, bilgeliğin amacı, saltık sükûn ve huzur olan bir çeşit yüksek duy…
-
Atavizm.
bkz. Atacılık.
-
Ateizm.
bkz. Tanrıtanımazlık.
-
Atom.
(Os. Cüz'ü fert, Fr. Atome, Al. İng. Atom, İt. Atomo). özdeğin bölünemeyen en küçük parçası... Antik çağ Yunan düşünürü Demokritos (İ.Ö. 460-350), özdeğin (madde) som ve bölünemeye…