Felsefe Sözlüğü
-
Galenizm.
Hekimlik felsefesi... Galenizm (Fr. Galenisme), antik çağ Yunanlılarının Hippokrates'ten sonra en büyük hekim saydıkları Galenos hekimliği felsefesini adlandırır. Galenos, hekimliğ…
-
Galile Yasası.
Mekanik yasaların düzenli devinen bütün sistemler için aynı olduğunu saptayan yasa... İnsanlığın ilk büyük fizikçisi Galileo Galilei, yüzyıllarca sonra Eninstein tarafından çok dah…
-
Gangsterizm.
Geri kalmış ülkelerde uygulanan kaba sömürü düzeni... Gangsterizm (İng. Gangsterizm), İngilizcede azılı haydut anlamına gelen gangster sözcüğünden türetilmiştir. Kimi geri ülkelerd…
-
Gasendizm.
Gassendi atomculuğu... Gasendizm (Fr. Gassendisme), Gassendi'nin atomculuğunu dilegetirir. Epikuros'un izdaşı olan XVII. yüzyılın büyük düşünürü Gassendi (1592-1655), yeniçağın en…
-
Gayri Mütecanis.
bkz. Ayrıtürden.
-
Geçici Törebilim.
(Os. Muvakkat ahlâk, Fr. Morale par provision). Yöntemli şüphesi sırasında Descartes'ın benimsediği ahlâk... Fransız düşünürü Descartes, Yintem Üstüne Söylev adlı yapıtının III. bö…
-
Gecikme Kuramı.
İnsanlaşmanın nedeninin türsel geçikmede bulan Bolk'un kuramı... Hollandalı anatom Louis Bolk'a göre insanlaşma, başka hayvan türlerine göre, insan gelişmesindeki gecikme (Fr. Reta…
-
Geist.
bkz. Tin, İnsanbilim
-
Gelecek.
(Os. istikbal, Fr., Al., İng. Future). Gelmesi beklenen zaman... aristoteles gelecek'i, zorunlu ve olanaklı olmak üzere ikiye ayırıyordu. Ona göre bir mevsim zorunlu gelecek, bir ö…
-
Gelecekçilik.
(Os. İstikbalcilik, Fr. Futurisme). Makinecilğin gelişmesi; hız, heyacan, tehlike tutkusu ve toplumsal coşkunluklar özlemiyle geleceğe doğru atılmayı savunan sanat öğretisi... Gele…
-
Gelenek.
(Os. An'ane, Fr., ing. Tradition, Al. Ueberliefern, İt. Tradizione). Bir toplumun üyelerine birbirine bağlayan geçmişten gelerek kökleşmiş alışkanlık...Fransız düşünürü Beossuet, o…
-
Gelenekçilik.
(Or. Ananeviye, Fr. Traditionalisme). Gerçeği geçmişte bulan ya da geçmişiözleyen öğretilen genel adı... Genel olarak Hesiodos'tan Rousseau'ya kadar geçmişi özleyen öğretilen genel…
-
Gelişme.
( Os. İnkişaf, Fr. Developpement, Al. Entwicklung, İng. Development). Basitten karmaşığa, alt olandan üst olana doğru ilerleme... Bu anlam, geniş enlamdaki evrim deyimiyle de dileg…
-
Geliştirmek.
(Os. İnkişaf ettirmek, Fr. Developper). Bir şeyin gelimesi için çaba harcamak... Evrensel oluşma, nesne ve olguların gelişimsel eğilimlerini tanıtlar. Geliştirme, nesne ve olguları…
-
Genbilikçiler.
(Fr. Encyclopedistes). 1751 yılında yayımlanmaya başlayarak 1780 yılında otuz beş cilt olarak tamamlanan Fransız Ansiklopedisi, o zamana kadar üniversitelere özgü bulunan bilimi ge…
-
Genç Hegelciler.
Alman düşünürü Hegel izleyen gençler... Almanya'da 1830-1840 yılları arasında Hegel'i izleyen ffelseefe akımına, genç Alman adlı edebiyat akınına uygun olarak, genç Hegelciler adı…
-
Genel kavramlar.
(Os. Küllier, Fr. Cancepts universels). bütün varlıkları kapsayan kavramlar... Mantıksal tanımlamalarda kullanılan beş genel kavarama, beş geneller (Os. Külliyâtı hamse, Fr.Cinq ti…
-
Genel.
(Os. Umumi, Fr. General, Al. Allgemiin, İng. General, İt. Generale). her hangi bir şeyin bütün benzerlerini kapsayan... Mantık terimi olarak tekil (Os. Müfret, Fr. Singulier), özel…
-
Genelleme.
(Os. Tâmin, Fr., İng. Generalisation, Al. Verallgemeinerung, İt. Generalizzazione). Birtakım özellikleri varlığın tümüne yayma... mantıkta olaydan yasayaya geçiş'i dilegetirir. Bil…
-
Genle Semantik.
bkz. Semantik Okul.
-
Gerçek.
(Os. Şe'ni, Fr. Reel, Al., İng. Real, İt. Reale). Somut ve nesnel olan... Gerçek terimi; görünüşlü (Os. Zahiri, Fr. Apparent), aldatıcı (Os. Vâhi, aFr. Illusorire), yapıntılı (Os.…
-
Gerçekçi Gezimcilik.
(Os. Meşaiyye-i hakikiyye, Fr. Peripatetisme realiste) Hıristiyan Aristotelesçilği... Gerçekçi gezimcilik, skolastik anlamda gerçekçi (realist) sayılan Hıristiyan Aristotelesçiliği…
-
Gerçekçilik.
(Os. Hakikiyye, Fr. Realisme, Al. Realismus, İng. Realism, İt. Realismo). Bilinç dışında nesnel bir dünyanın var olduğunu savunann öğretilerin genel adı... Gerçekçilik (realizm), o…
-
Gerçeklemek.
(Os. Tahkik ve tetkik, Fr. Verifier). Bir varsayımın gerçeğini olgularla karşılaştırarak doğrulamak.
-
Gerçekleştirmek.
(Os. Mevki-i fiile vaz, Fr. Realiser). Nesnel olarak varlaştırmak... Gerçekleştirmek (realize), ansal ve düşünsel olarak tasarlanmış bir düşünceyi nesnel olarak varlaştırmak anlamı…
-
Gerçeküstücülük.
(Fr. Surrealisme). Fransız ozanı ve düşünürü Andre Breton'un ruhsal otomatizm öğretisi... Fransız ozanı ve düşünürü Andre Breton'un ortaya attığı ve sanatın hemen her dalını uzun b…
-
Gereci.
(Os. Terakkişikenlik, Fr. Reactionnisme). Gericinin niteliği... Taribin tekerleğini gerisin geriye döndürmeye çalışmak'ta tanımlanır. Gericilik, her şeyin kendi kendisiyle aynı kal…
-
Gerekircilik.
(Os. İcabiyye, Fr. Determinisme, Al. Determenismus, İng. Determinism, İt. Determinismo). Nesne ve olgular arasındaki zorunlu bağlantıyı dilegetiren bilimsel görüş... Gerekircilik (…
-
Gerekmezcilik.
bkz. Yadgerekircilik.
-
Gerikalmışlık.
Sosyo-ekonomik açıdan başka ülkelerin gerisinde bulunama durumu... Bu deyim, ilkin, gerikalmışlık'ın bu durumdaki ülkeleri gücendireceği düşüncesiyle Birleşmiş Uluslar Kurulu'nce e…
-
Gestalt Kuramı.
bkz. Biçimci Ruhbilim.
-
Gezimcilik.
(Os. Meşşaîyye, Fr. Peripatetisme, Al. Peripatetismus, İng. Peripatetism, İt. Peripatetismo). aristoculuk... Peripatos okulu da denir. aristoteles, derslerini Likeon'da gezinerek v…
-
Gild Sosyalizm.
bkz. Loncacı Toplumculuk.
-
Gizemcilik.
(Os. Tasavvuf, Fr. Mysticisme, al. Mysticismus, İng. Myticism, İt. Misticismo). Varlıkla insan arasında ilişki kurulabileceği temeline dayanan ve tarihsel gelişiminde çeşitli felse…
-
Gizlicilik.
(Os. İlm-ül-garyb, Fr. Occultisme) Gizli bir sanatla nesnelerin bilgisine varmak isteyen gizli öğretilerin genel adı... Gizlicilik (okültizm), ortaçağın ezici baskısından yavaş yav…
-
Gnoseoloji.
bkz. Bilgi Kuramı.
-
Gnostikler.
Saltık ve kendinide bilgiye bütünüyle vardıklarını ileri süren eklektik Hıristiyan gizemcileri... Gnostiklerin bu savları bilinircilik (Os. İrfaniyye, Fr. Gnosticisme) deyimiyle ad…
-
Gnostisizm.
bkz. Solculuk.
-
Gölgeolaycılık.
(Os. Alelhâdisiyye, Fr. Epiphenomenisme). Bilinci, dış olayların yansıtıcısı sayan öğreti... Huxley, Clifford ve Hodgson gibi düşünürler kaba özdekçilik (vülger materyalizm) anlayı…
-
Gölgiolay.
(Os. Alelhâdise, Fr. Epiphenomene, Al. Begleiterscheinung, İngi. Epiphenomenon, İt. Epifenomeno). Bir olaya eklendiği halde onu etkilemeyen olay... Yürümekte olan bir adımın göilge…