Felsefe Sözlüğü
-
Kaba Ekonomi.
(Os. Adi iktisat, Fr. Economie vulgaire). Marx-öncesi burjuva ekonomi anlayışı... bkz. Kaba.
-
Kaba Evrimcilik.
(Os. Adi tekâmülcülük, Fr. Evolutionisme vulgaire). Spencer'in evrim anlayışı... İngiliz düşünürü herbert Spencer'in (1820-1903) evrimcilik öğretisi vülger evrimcilik adıyle anılır…
-
Kaba Kamulculuk.
(Os. Adi iştirakçilik, Fr. Communisme vulgaire). Marx-öncesi ütopyacı kamulculuk anlayışı... İnsanları eşitleştirme gibi metafizik bir düş peşinde koşan bilimdışı kamulculuğun tari…
-
Kaba Özdekçilik.
(Os. Adi maddecilik, Fr. Materialisme vulgaire). İdealist yapılı özdekçilik... Eytişimden yoksun, bilimdışı özdekçilik anlayışını dilegetirir. Evrenin özdeksel bütünlüğünü sezmek g…
-
Kaba Toplumculuk.
(Os. Adi sosyalizm, Fr. Socialisme vulgaire). Bilimsel özden yoksun toplumculuk anlayışları ve denemeleri... Geniş anlamda ütopyacı bir toplumculuk anlayışını dilegetirir. bkz. Top…
-
Kaba.
(Os. Avamî, Fr. Vulgaire). Bilimsel olmayan... Bilimsel olmayan öğretileri niteleyen bu deyimin dilimizde Türkçe yazılışıyle Fransızcası da kullanılmaktadır. Bilimsel (Os. İlmî, Fr…
-
Kabala.
(Os. Bâtıniyye-i hurufiyye, Fr. Cabale, Al. Kabbala, İng. Cabal, İt. Cabala). Yahudi gizemciliği... Yahudi gizemciliğinin ürünü olan kabala, bütün gizemcilikler gibi, diyalektik bi…
-
Kadercilik.
bkz. Yazgıcılık.
-
Kaderiye Mezhebi.
bkz. Yazgıcılık.
-
Kaderiye.
İslâm felsefesinde ehl-i bid'at akımı içinde yer alan kaderiye okulu, bireysel iradeciliği savunur. Kudret ve irade anlamında olan kaderiye öğretisine göre Tanrı kullarının kişisel…
-
Kadın.
(Os. Nisa, Fr. Femme, Al. Frau, İng. Woman). Dişi insan... Kadın sözcüğü, Türkçede buyurmak anlamına gelen kadamak kökünden türemiştir. İlkel toplumların tümünde olduğu gibi eski T…
-
Kalite.
bkz. Nitelik.
-
Kalvincilik.
(Fr. Calvinisme). Fransız Luthercisi Calvin'in gerçekleştirdiği Fransız Protestanlığı... Fransız din adamı Jean Calvin (1509-1564), Fransa'da Lutherciliği geliştirerek Fransız Prot…
-
Kalvinizm.
bkz. Kalvincilik.
-
Kamuiradecilik.
(Os. Vücudiyye-i iradiyye, Fr. Panthelisme, Al. Panthelismus, İng. Panthelism, İt. Pantelismo). İradeyi evrenin nedeni sayan öğretilerin genel adı... Kamuiradecilik (pantelizm), bi…
-
Kamulculuk.
(Os. Mezhebi iştirak, Fr. Communisme, Al. Kommunismus, İng. Communism, İt. Communismo). Kamulculuk (komünizm), tarih boyunca çeşitli anlamlarda kullanılmıştır ve ilkçağlara kadar u…
-
Kamumantıkçılık.
(Os. Mantıkıyye-i küllîyye, Fr. Panlogisme, Al. Panlogismus, İng. Panlogism, İt. Panlogismo). Evrensel gerçeği bir akıl birliği içinde gören öğretiler bu anlamda kamumantıkçıdırlar…
-
Kamusaltanrıcılık.
(Os. Mezhebi indimeç, Fr. Panentheisme, Al. Panentheismus, İng. Panentheism, İt. Panenteismo). Varlığın tanrı olduğunu ileri süren kamutanrıcılığı yadsıyan ve varlığın tanrıda içki…
-
Kamutanrıcılık.
(Os. Vahdet-i vücut mezhebi, Fr. Pantheisme, Al. Pantheismus, İng. Pantheism, İt. Panteismo). Doğayla tanrıyı özdeş kılan öğretilerin genel adı... İngiliz düşünürü Toland'ın 1705 y…
-
Kamutincilik.
(Os. Ruhuyye-i külliyye, Fr. Panpsychisme, Al. Panpychismus, İng. Panpsychism, İt. Pampsichismo). Her maddenin ruhsal bir özü bulunduğunu ileri süren öğretilerin genel adı... Metaf…
-
Kanı.
(Os. Kanaat, Fr. Conviction, Al. Überzeugung, İng. Conviction, İt. Convinzione). Ansal kanıtlarla gerçekleşen inanç... aldanmış olmayı da göz önünde tutan inanç anlamını dilegetire…
-
Kanıt.
(Os. Delil, Fr., Al., İng. Argument, İt. Argumento). Uslamlamanın dayandığı gerçek... Tanıtlamanın dayandığı gerçek anlamını dilegetiren tanıt (Os. Beyyine, Fr. Preuve) deyimiyle k…
-
Kantçılık.
(Os. Kant'ın mezhebi, Fr. Kantisme). Alman düşünürü Kant'ın öğretisi ve bu öğretiyi çeşitli biçimlerde izleyenlerin genel adı... Alman düşünürü Immenuel Kant (1724-1804), düşünce d…
-
Kantite.
bkz. Nicelik.
-
Kantizm.
bkz. Kantçılık.
-
Kanun.
bkz. Yasa
-
Kaos.
bkz. Kaynaşıklık.
-
Kapital.
bkz. Anamal.
-
Kapitalist Üretim Biçimi.
bkz. Tarihsel Özdekçilik.
-
Kapitalizm.
bkz. Anamalcılık.
-
Kaplam.
(Os. Şümul, Fr., İng. Extension, Al. Umfang, İt. Estensione). Bir kavramın kapsadıklarının tümü... Mantık terimi olarak içlem'in karşıtıdır. Bir terimi oluşturan ıralar içlem, bir…
-
Kardeşlik.
(Os. Uhuvvet, Fr. Fraternite). İnsanları kardeş sayma ülküsüyle toplumu düzenleme ütopyası... Fransız devriminin kardeşlik, özgürlük, eşitlik sloganında siyasal dilegetirilişini bu…
-
Karmatîlik.
Ütopyacı Arap kamulculuğu... Batınîlik genel adı altında toplanan içrekçilik akımı Bağdat ve Maveraünnehir'de Karmatîlik adını almıştır. Karmatîlik, IX. yüzyıldan başlayarak XII. y…
-
Karşı Devrim.
(Os. Mukabil ihtilâl, Fr. Contre revolution). Bir devrimin getirdiklerini ortadan kaldırmak ve geriye döndürmek için girişilen siyasal davranış... bkz. Devrim.
-
Karşılaştırma.
(Os. Mukayese, Fr. Comparaison, Al. Vergleichung, İng. Comparison, İt. Comparazione). İki ya da daha çok nesneyi birlikte inceleyerek ortak ya da ters düşen yanlarını bulma... Karş…
-
Karşılık.
bkz. Çelişik.
-
Karşılıklı Etki.
(Os. Mütekabil tesir, Fr. Interaction). Nesne ve olgular arasındaki karşılıklı etkisel bağımlılık... Mekanik anlayış, her sonucu bir nedenin doğurduğunu ileri sürmekteydi. Mekanik…
-
Karşısav.
(Os. Nakiz-i müddea, Fr. Antithese, Al., İng. Antithesis, İt. Antitesi). Sav önermesinin karşısında yer alan önerme... Hegel mantığında üç devimli mantıksal eytişimin ikinci devimi…
-
Karşıt.
(Os. Zıt, Fr. Contraire, Al. Contraer, İng. Contrary, İt. Contrario). Birbirine düşmanlıkla karşı olan... Karşıt terimi, karşılık terimine düşmanlık düşüncesini ekler. Hegel'in eyt…
-
Karşıtlık.
(Os. Tezat, Fr. Contrariete, Al. Wechselseittigkeit, İng. Contrariety, İt. Contrasto). Karşıtların niteliği... İlk kez, Yunan düşünürü Herakleitos'ta (İ.Ö. 576-480) dilegelen ve "h…