Felsefe Sözlüğü
-
Kartel.
(Os. Mukavelename, Fr. Cartel). Şirketler arasında rekabeti ortadan kaldırmak ve böylelikle daha çok kâr etmek amacıyle gerçekleştirilen anlaşma... Anamalcı ekonominin geliştirici…
-
Kartezyanizm.
bkz. Dekatçılık.
-
Kast.
(Os. Taife, Fr. Caste). Soydangelimle sınırlı kapalı sınıf... Hindistan'da halkın ayrılmış olduğu birbirlerine karşı kapalı sınıfları adlandırır. Bu sınıflar önemine göre şöyle sır…
-
Kategori.
bkz. Ulam.
-
Kategorik.
bkz. Kesin.
-
Katılıkçılık.
(Os. Mezheb-i salâbet, Fr. Rigorisme, Al. Rigorismus, İng. Rigorism, İt. Rigorismo). Törebilimsel kurallarda hiç bir hoşgörüye yer vermeyen anlayış... Fransız düşünürü Bayle tarafı…
-
Katoliklik.
bkz. Hıristiyanlık, Yenitomacılık.
-
Kavram.
(Os. Mefhum, Fr. Concept, Al. Begriff, İng. Conception, İt. Concetto). Nesnel gerçekliğin, sözcüklere anlam katan, yansısı... Kavram, duyularla gelen nesnel izlenimleri düşüncenin…
-
Kavramcılık.
(Os. Mefhumiyye, Fr. Conceptualisme, Al. Conceptualismus, İng. Conceptualism, İt. Concettualismo). Tümelleri usun ürünü sayan Abaelardus'un öğretisi... Ortaçağ, tümelleri (Os. Küll…
-
Kavranılır.
(Os. Kabil-i idrak, Fr., İng. Conceivable, Al. Begreiflich, İt. Conceptibile). Bilinebilir... Anlakalır (Os. Makul, Fr., İng. Intelligible, Al. Intelligibel, İt. Intelligibile) dey…
-
Kaynaşıklık.
(Os. Arz-ı hâviyye, Fr. Chaos). Bütün öğelerin karmakarışık bulundukları ilkel durum... Evrensel kaynaşıklık (kaos), Yunan düşüncesiyle ortaya atılmıştır. Antik çağ Yunan düşünürü…
-
Kayracılık.
(Os. İnayet-i rabbaniyye mesleği, Fr. Providentialisme). Evrendeki bütün olayları Tanrısal irade ve bağışla açıklamaya çalışan öğretilerin genel adı... Metafizik öğretilerin çoğu k…
-
Kelbiyye.
bkz. Kinizm.
-
Kemmiyet.
bkz. Nicelik.
-
Kendi için.
(Os. Lizatihi, Fr. Pour soi, Al. Für-cish, İng. For self, İt. Per se). Kendine dönebilen... Kendine dönemeyen anlamını dilegetiren kendinde (Os. Bizatihi, Fr. En soi, Al. An sich,…
-
Kendiliğinde.
(Os. Tav'î, Fr. Spontane, Al. Selbstaetig, İng. Spontaneous, İt. Spontaneo). Hiç bir etkiye bağlı olmaksızın kendi kendine gerçekleşen... Aynı anlamda kendiliğinden deyimi de kulla…
-
Kendiliğindelik.
bkz. Kendiliğindenlik.
-
Kendiliğinden Özdekçilik.
(Os. Tav'î maddecilik, Fr. Materialisme spontane). Nedenlerinin bilinmesi gerekmeksizin anlaşılabilen maddecilik... Kendiliğinden özdekçilik; doğru düşünebilen her insanın, çevresi…
-
Kendiliğindenlik.
(Os. Tav'iyyet, Fr. Spontaneite, Al. Spontaneitaet, İng. Spontaneity, İt. Spontaneita). Kendi kendine gerçekleşenin niteliği... Düşünce aşamasına yükselmeksizin olayları oldukları…
-
Kendilik.
(Os. Mahiyet, Fr. Entite, Al. Entitaet, İng. Entity, İt. Entita). Bir nesnenin varlığını meydana getiren şey... Metafizik anlamda töz ve öz deyimlerinden farklıdır. descartes, bire…
-
Kendilikçilik.
(Os. Tavsifî sanat, Fr. Expressionisme). Fenomonoljik anlayışta sanat görüşü... Ernst Mach'ın izlenim felsefesini sanatta gerçekleştiren izlenimcilik anlayışına karşı olarak Edmund…
-
Kendinde Şey.
(Os. Bizatihi şey, Fr. Chose en soi, Al. Ding an sich, İng. Thing in itself, İt. Cosa in se). İnsan bilgisinden bağımsız olan... Alman düşünürü Kant'a göre şey'in bir kendisi vardı…
-
Kendinde.
bkz. Kendi için.
-
Kendini Öldürme.
(Os. İntihar, Fr. Suicide). İnsanın kendini bilerek ve isteyerek yok etmesi... Hastalıklı bir ruh yapısının ürünü olan kendini öldürme, felsefe alanında birçok öğretilerin temel ko…
-
Kesin Buyruk.
(Os. Emr-i mutlak, Fr. Imperatif categorique). Kesinlikle yerine getirilmesi gereken kural... Yerine getirilmesi koşula bağlanmış olan kural'ı dilegetiren koşullu buyruk (Os. Emr-i…
-
Kesin.
(Os. Katî, Fr. Categorique, Al. Kategorisch, İng. Categorical, İt. Categorico). Şüphe ve duraksamaya yer bırakmayan... Mantık terimi olarak koşulsuz anlamını dilegetirir. Terim, bu…
-
Kesretiye.
bkz. Çokçuluk.
-
Keyfiyet.
bkz. Nitelik.
-
Kilise Babaları.
Hıristiyan felsefesinin büyük düşünürlerine kilise babaları (patres ecclesiae), bunların geliştirdikleri dinsel felsefeye de patristik felsefe denir. Kilise babaları, İsa'nın saf d…
-
Kinizm.
(Os. Kelbiyye, Fr. Cynisme, Al. Cynismus, İng. Cynicism, İt. Cinismo). Antisthenes'le Diogenes'in öğretisi... Sokrates'in öğrencisi Atina'lı Antisthenes'le ona yanaşan ve her şeyde…
-
Kirenaizm.
bkz. Kirene Okulu.
-
Kirene Okulu.
(Os. Kayrevaniyye, Fr. Cyrenaisme). Enüstün iyinin haz olduğunu ileri süren Aristippos'un hazcılık okulu... Kirene'li Aristippos'a (İ.Ö. 435-355) göre insanın ereği hazdır. Sokrate…
-
Kişilik.
(Os. Şahsiyyet, Fr. Personnalite, Al. Persönlichkeit, İng. Personality, İt. Personalita). Bireysel insanı bütün öteki insanlardan ayıran ruhsal ve bilinçsel özelliklerin tümü... İn…
-
Kişilikçilik.
(Os. Şahsiyye, Fr. Personnalisme, Al. Personalismus, İng. Personalism, İt. Personalismo). İnsan kişiliğini evrensel yapıda en üstün ve en gerçek değer olarak ileri süren anlayış...…
-
Kiyetizm.
bkz. Sekincilik.
-
Kıyas.
bkz. Tasım.
-
Kıymet Nazariyesi.
bkz. Değer Kuramı.
-
Kıymet.
bkz. Değer.
-
Klerikalizm.
(Fr. Clericalisme). Din adamları erki ve bu siyasanın yandaşlığı... Buna karşı olarak, kilisenin devlet işlerine karışmaması gerektiği görüşü de antiklerikalizm (Fr. Anticlericalis…
-
Kojito.
(La. Cogito). Kuşkucu Descartes'ın kuşkulanılmayacak ilk gerçek olarak ileri sürdüğü, "Düşünüyorum, öyleyse varım" önerisinin Latincesi Cogito ergo sum'un kısaltılmışı. bkz. Dekart…