Felsefe Sözlüğü
-
Madde.
bkz. Özdek.
-
Mahçılık.
bkz. Mahizm.
-
Mahiyet.
bkz. Kendilik.
-
Mahizm.
(Os. Mah felsefesi, Fr. Machisme, Al. Machismus, İng. Machism). Avusturyalı fizikçi ve düşünür Ernst Mach'ın öğretisi... Avusturyalı Ernst Mach'a (1838-1916) göre madde ve ruh tek…
-
Mak-Kerticilik.
(İng. Mac-Carthysm). Anamalcılık yararına yok edilmesi istenenlere komünistlik damgası vurma davranışı... Bu tutumda olan ve bunu bir Amerikan siyasası haline getiren Amerikalı sen…
-
Makinecilik.
(Os. Makinacılık, Fr. Machinisme, Al. Machinismus, İng. Machinism). Evrensel düzende fiziksel yasaların temelliliği anlayışı... Antikçağ düşüncesinde Leukippos-Demokritos kaynağınd…
-
Makrokozm.
bkz. Büyük Evren.
-
Makyavelizm.
(Os. Makyavel'in mezhebi, Fr. Machiavelisme). Siyasal amaca ulaşmak için her türlü ahlâksızlığı meşru sayan tutum... Bu tutumu savunan İtalyan düşünürü Niccolo Machiavelli (1469-15…
-
Mal.
(Os. Meta, Fr. Marchandise, Al. Ware, İng. Commodity, İt. Bene). Başkaları için üretilen kullanma değeri... Mal, bir toplumun belli sayıdaki kişilerinin pazarda satmak için sürekli…
-
Malbranşizm.
(Fr. Malebranchisme). Fransız tanrıbilimcisi Malebranche'ın vesileciliği... Bu deyim, Nicole Malebranche'ın (1638-1715) aşırı vesileciliğini Guelincx vesileciliğinden ayırır. bkz.…
-
Malî Oligarşi.
Tekelci anamalcılık (emperyalizm), XIX. yüzyılın son üçte birinde başlayan serbest rekabetçi anamalcılığın dönüşmeye yüz tutmasıyle, XX. yüzyılın başlarında gerçekleşmiş bulunmakta…
-
Maltüzyanizm.
(Os. Maltus'ün mezhebi, Fr. Mathusianisme, Al. Mathusianismus, İng. Malthusianism). İngiliz düşünürü Malthus'ün öğretisi... İngiliz düşünürü Thomas Robert Malthus (1766-1834), insa…
-
Manişeizm.
(Os. Maneviyye, Fr. Manicheisme, Al. Manichaeismus, İng. Manichaeism, İt. Manicheismo). İranlı Mani'nin kurduğu din... İranlı Mani (216-276) Yahudilik dışındaki bütün dinleri birle…
-
Mantığa Aykırı.
(Os. Hilâf-ı Mantık, Fr. Antilogi-ue). Mantık kurallarına uymayan... Mantık kurallarından tümüyle yoksunluk'u dilegetiren mantıksız (Os. Gayr-i mantıkî, Fr. Illogique), her şeyin o…
-
Mantık Yanlışları.
Mantık kurallarının bilerek ya da bilmeyerek bozulması... Bilerek ve isteyerek yapılan mantık yanlışlarına yanıltmaca (Os. Mugalata, Fr. Sophisme, Al. Sophisma, İng. Sophism, İt. S…
-
Mantık.
(Os. Mantık, Fr. Logique, Al. Logik, İng. Logic, İt. Logica). Düşüncenin düşünceyle doğrulanması bilimi... Antik çağ Yunan düşünürü Aristoteles, düşüncesinin doğru olup olmadığını…
-
Mantıkçı Olguculuk.
(Os. Mantıkî ispatiyye, Fr. Positivisme logique, İng. Logical positivism). Bilimsel bilginin ancak mantık yapısıyle doğrulanabileceği anlayışı... Bu anlayış, ayrı bir deyimle dileg…
-
Mantıkçılık.
(Os. Mantıkıyye, Fr. Logicisme, Al. Logicismus, İng. Logicism, İt. Logicismo). Mantığı felsefenin temeli sayan anlayış... Bu terim, Hegel'in öğretisi gibi mantığı felsefenin temeli…
-
Mantıköncesi.
(Os. Kablelmantık, Fr. Prelogique, Al. Prelogisch, İng. Prelogical). İlkelerin uslamlama biçimleri... Toplumbilimci Levy-Bruhl tarafından ilkellerin düşünme yapılarını dilegetirmek…
-
Mantıkötesi.
(Os. İlm-i mabâd-ül-mantık, Fr. Metalogique, Al. Metalogik, İng. Metalogic). Önsel gerçekler... İlkin Alman düşünürü Schopenhauer tarafından bu anlamda, sonra çağdaş yeni olgucu ma…
-
Mantıksal Çelişme.
(Os. Mübayenet-i mantıkıyye, Fr. Logique-paradoxe, İng. Logical paradoxe). Hem doğruluk, hem yanlışlık niteliğini taşıyan çelişme... Olgucu mantıkçılar buna ikame paradoksu derler.…
-
Mantıksal.
(Os. Mantıkî, Fr. Logique, Al. Logisch, İng. Logical, İt. Logico). Mantık kurallarına uygun olan... Mantıksız deyimi karşıtı, ussal ve anlıksal deyimlerinin anlamdaşı, ruhsal ve du…
-
Mantıksız.
bkz. Mantığa Aykırı.
-
Manyetik Alan.
Çekme ve tutma alanı... Özdeksel evrenin açıklanışında manyetik alan'ın bulunuşu insan kafasının çözümlediği en büyük başarılardan biridir. Einstein'a gelinceye kadar bir arada bul…
-
Manyetizma.
(Os. Mıknatısiyyet-i hayvaniyye, Fr. Magnetisme). Telkin ve hayvansal mıknatıslıkla iradeyi yok etme... Bu Yunanca sözcük mıknatıslılık anlamındadır. Kimi insanlaradiki irade güçsü…
-
Maoculuk.
Köylü sınıfına dayanan Marksçılık... Çin Marksçısı Mao Tse-Tung (1893- )ın adından türetilmiştir, Çin kıtasında gerçekleşen Marksçı toplumculuğu dilegetirir. Maoculuk (Fr. Maoisme)…
-
Marbourg Okulu.
Kantçılığın idealist yanıyle Marksçılığın törebilimsel yanından meydana gelen Yenikantçılık akımı... Okulun kurucusu Hermann Cohen (1842-1918)dir; kendisini Paul Natorp, Ernst Cass…
-
Marcuse'çülük.
Gözdengeçirilmiş ve Freud'le birleştirilmeye çalışılmış Marksçılık... XX. yüzyıl idealist düşçülüğünün yeni bir örneğidir. Amerika'ya yerleşmiş alman profesörü Herbert Marcuse (189…
-
Marksbilim.
Bütünsel bilgi... Alman düşünürü Karl Marx'ın doğasal, bilinçsel ve toplumsal bütün bilimleri birbirlerine bağımlı olarak kapsayan evrensel bilimi ve bilim yöntemi Marksbilim (Fr.…
-
Marksçı Çözümleme.
Marksçı araştırma ve açıklama yöntemi... Marksçı çözümleme (Fr. L'Analyse marxinne), ideolojik çözümleme (Fr. L'Analyse ideologique) ve bilimöncesi çözümleme (Fr. L'Analyse prescie…
-
Marksçı Yöntem.
bkz. Marksçı Çözümleme, Eytişim Yöntemi.
-
Marksçılık.
(Os. Marx nazariyyesi, Fr. Marxisme, Al. Marxismus, İng. Marxism). Alman düşünürleri Marx ve Engels'in ortak öğretisi... Alman düşünürleri Karl Marx (1818-1883) ve Friedrich Engels…
-
Marksizm-Leninizm.
bkz. Lenincilik.
-
Marksizm.
bkz. Marksçık.
-
Marksoloji.
bkz. Marksbilim.
-
Marküsçülük.
bkz. Marcuse'çülük.
-
Masonluk.
(Os. Farmasonluk, Fr. Francmaçonnerie). İnsanları her türlü inançların ve ayrılıkların üstüne çıkararak birleştirmeye çalışan öğreti... Masonluk, insanların birbirlerini sevmelerin…
-
Matematik Mantık.
bkz. Mantıkçılık.
-
Matematik.
(Os. Riyâziyât, Fr. Mathematique, Al. Mathematik, İng. Mathematics, İt. Matematica). Sayı ve ölçü temeline dayanan nicelik bilimlerinin genel adı... Yunanca bilgi anlamına gelen me…
-
Materyalist Diyalektik.
bkz. Eytişimsel Özdekçilik.