Felsefe Sözlüğü
-
Materyalist Tarih Anlayışı.
bkz. Tarihsel Özdekçilik.
-
Materyalizm.
bkz. Özdekçilik.
-
Matüridîlik.
Tanrının inan'dan yola çıkılarak us'la algılanabileceğini savunan İslâm öğretisi... Ebu Mansur Matüridî'nin (ölümü İ.S. 944) kurduğu Matüridîlik, Eş'ariliğe bir tepki olarak doğmuş…
-
Mazdeizm.
(Os. Zerdüştiye, Fr. Mazdeisme). İ.Ö. 1000 yılında yaşadığı sanılan İranlı Zerdüşt'ın dinsel öğretisi... lİranlı Zerdüşt'e (Zaratustra) göre, iyiliği ruhta, kötülüğü maddede bulanl…
-
Mazdekçilik.
bkz. İran Felsefesi.
-
Mazdekizm.
bkz. İran Felsefesi.
-
Medyasyon.
bkz. Dolayım.
-
Megara Okulu.
(Os. Medrese-i müşâgabiyye, Fr. Ecole Megarique). Sokrates'le Parmenides öğretilerini birleştirmeye çalışan öğreti... Antik çağ Yunan felsefesinde önemli bir yeri olan Megara okulu…
-
Mehring'cilik.
Mehring'in Marksçılık anlayışı... Alman Marksçısı Franz Mehring (1846-1919)in tutumunu dilegetirir. Buna Marksçı edebiyatta Ortodoks Marksçılık da denir. XIX. yüzyıl Alman sosyal d…
-
Mekân.
bkz. Uzay.
-
Mekanik Devim.
(Os. Mihanikî hareket, Fr. Mouvement mecanique). Yer değiştirme devimi... Mekanik devim, devimlerin en yalınıdır ve bu yüzden de ilk öğrenileni olmuştur. İnsanlar ilkin mekanik dev…
-
Mekanik.
(Os. Mihanik, Fr. Mecanique, Al. Mechanik, İng. Mechanics, İt. Meccanica). Devimleri ve bu devimleri meydana getiren kuvvetlerle bu devimlerden meydana gelen güçleri inceleyen bili…
-
Mekanikçi Gerekircilik.
(Os. İcabiye-i mihanikiyye, Fr. Determinisme mecanique). Her türlü nedeni mekanik nedene indirgeyen ve rastlantıyı nedensizlik sayarak yadsıyan gerekircilik anlayışı... Geniş bir n…
-
Mekanikçi Özdekçilik.
(Os. Maddiyye-i mihanikiyye, Fr. Materialisme mecanique). Doğal ve toplumsal olguların mekaniğin yasalarıyle açıklanabileceğini ileri süren özdekçilik anlayışı... XVII. ve XVIII. y…
-
Mekanikçilik.
(Os. Mihanikiyye, Fr. Mecanisme, Al. Mechanismus, İng. Mechanism, İt. Meccanismo). Bütün olay ve olguları mekanik nedenlerle açıklama anlayışı... İlkin, antik çağ Yunan düşüncesind…
-
Mekaniksel.
(Os. Mihanikî, Fr. Mecanique, Al. Mechanisch, İng. Mechanical, İt. Meccanico). Mekanikle ilgili ve mekaniğe değgin... bkz. Mekanik.
-
Mekanizm.
bkz. Mekanikçilik.
-
Melâmîlik.
Nişabur'da Ebu Hafs-ı Haddad (ölm. hicrî 260) ve Hamdun Kassar'ın (ölm. hicrî 271) kurduğu, insanın hem kendince hem de başkalarınca kınanmasını öngören gizemsel öğreti... Melâmîli…
-
Memurculuk.
(Os. Nüfuz-u memurin, Fr. Fonctionnarisme). Memur yönetimi... Bürokrasi (Fr. Bureaucratie) deyimiyle anlamdaştır. Bu anlamda memur deyimi ayrıcalıklı, halktan kopmuş, halkın üstünd…
-
Mendelcilik.
(Os. Mendel nazariyyesi, Fr. Mendelisme). Her örgenliğin kalıtımla geçebilen niteliklerin bir toplamı olduğunu ileri süren kuram... Avusturyalı din adamı ve bitkibilimci Johann Men…
-
Mendeleyev Yasası.
(Os. Mendelyef kanunu, Fr. Loi de Mendeleyev). Kimyasal özelliklerin atomların dizi sayısına bağlı olduğunu saptayan yasa... Rus kimyacısı Dimitri İvanoviç Mendeleyev (1834-1907),…
-
Meşaiyye.
İslâm felsefesinde Aristotelesçi akım... Meşaiyye, ortaçağ Hıristiyan skolastik Aristotelesçilerine Arapça ve Osmanlıcada verilen ad (meşaî, Arapçada yürüyenler anlamındadır, Frans…
-
Metabolizma.
(Fr. Metabolisme). Canlı örgenlikle çevresi arasındaki erke alışverişi... Dilimize de metabolizma biçiminde yerleşen bu deyim, ilkin İngiliz yaşambilimcisi Michael Foster tarafında…
-
Metafizik Çağ.
(Os. Devri mâbâdettabiî, Fr. Âge metaphysique). Ortaçağ... Düşünce tarihinde ortaçağa metafizik çağ adı verilmiştir. Metafizik çağ ya da ortaçağ, İ.S. IV. yüzyıldan XIV. yüzyıla ka…
-
Metafizik Düşüncecilik.
(Os. Tasavvuriye-i mûbâdettabiîye, Fr. Idealisme metaphysique). Doğadışı bir güç tasarımlayan düşüncecilik... Metafizik özdekçilik ve bunun anlamdaşı olan mekanikçi özdekçilik deiy…
-
Metafizik İdealizm.
bkz. Metafizik Düşüncecilik.
-
Metafizik Materyalizm.
bkz. Metafizik Özdekçilik.
-
Metafizik Özdekçilik.
(Os. Maddiyyei mâbâdettabiîyye, Fr. Materialisme metaphysique). Eytişimsel olmayan özdekçilik... Kaba özdekçilik'le mekanikçi özdekçilik anlayışlarını kapsar. Eytişimsel olmayan bü…
-
Metafizik Yöntem.
(Os. Usulî mâbâdettabiî, Fr. Methode metaphysique). Metafizik düşünme ve uygulama tekniği... Metafizik düşünme, eytişimsel düşünmenin tam karşıtı olarak; doğasal, toplumsal ve bili…
-
Metafizik.
(Os. Mâbâdüttabiîyye, Fr. Metaphysique, Al. Metaphysik, İng. Metapysics, İt. Metafisico). Eski'yi koruyan dünya görüşü... Yeni'yi oluşturan dünya görüşü'nü dilegetiren eytişim (diy…
-
Metampsikoz.
bkz. Ruhgöçü.
-
Metod.
bkz. Yöntem.
-
Metodoloji.
bkz. Yöntembilim.
-
Mevlevîlik.
Mevlâna Celâleddin (1207-1273) in kurduğu, Bâtınîliğin ünlü öğretisi... Mevlâna'ya göre bilgi, insanı öbür varlıklardan üstün kılar. Evrenin bütün varlıkları arasında bilgiye ulaşm…
-
Mezhep.
(Os. Mezheb, Fr. Culte). İnanç ve tapım yolu... Arapça bir düşünce ya da sanıya uyma anlamındaki zehab sözcüğünden türemiştir. Din anlamını dilegetirir. Sonradan aynı dinin birbiri…
-
Mikrokozm.
bkz. Küçük Evren.
-
Mikrososyoloji.
bkz. Küçük Toplumbilim.
-
Millet Okulu.
(Os. Milas medresesi, Fr. Ecole de Milet). Felsefeyi başlatan okul... Dinsel düşünceden kendini sıyırarak bilimsel bir niteliğe dönüşen ilk düşünce anlamındaki felsefe, İ.Ö. VI. yü…
-
Ministeryalizm.
(Fr. Ministerialisme). Bakancılık... Hükümette görev ya da herhangi bir yüksek mevki verilmesi vaadi karşısında düşüncelerini ya da partilerini bırakanları dilegetirmek için kulanı…
-
Mit.
(Os. Usture, Fr., Al., İng. Mythe, İt. Mito). Tarihöncesine dayanan öykü... Yunanca aynı anlama gelen mythos sözcüğünden alınmıştır. Benzer deyimlerden tanrılık niteliğiyle ayrılır…