Felsefe Sözlüğü
-
Saçma.
(Os. Abes, Fr. Absurde, Al. Absurd, İng. Absurd, İt. Assurdo). Anlamsız... Saçma, felsefe dilinde usa aykırılığı belirtir. Usa aykırı olan her şey saçma'dır (irrasyonalizm). Saçma…
-
Sağcı Sosyalizm.
bkz. Sağcı Toplumculuk.
-
Sağcı Toplumculuk.
Evrimci toplumculuk anlayışı... Devrimci toplumculuk deyimine karşıt, demokratik toplumculuk ya da sosyal demokratlık deyimleriyle anlamdaştır. Bu anlamda sağcı toplumculuk gözden…
-
Sağcılık.
(Os. Muhafazakârlık, Fr. Conservatisme). Tutuculuk ve gericilik tutumu... Sağcılık (konservatizm), hiç bir yenileşmeyi istemeyerek kurulu düzenin olduğu gibi korunmasını savunan ve…
-
Sağduyu.
(Os. Aklı selîm, Fr. Bon sens, Al. Gesunder verstand, İng. Good sense, İt. Senno). Günlük pratikle belirlenen düşünme biçimi... Metafizik düşünme biçiminin soyut yapılarına karşıt…
-
Şahsiyet.
bkz. Kişilik.
-
Salt.
(Os. Saf, Fr. Pur, Al. Rein, İng. Pure, İt. Puro). Başka bir şeyle karışmamış, arı... Alman düşünürü Immanuel Kant, Salt Usun Eleştirisi adlı yapıtında salt'ı önsel (a priori) anla…
-
Saltık Bilkgi.
bkz. Bilgi.
-
Saltık Düşüncecilik.
(Os. Tasavvuriyye-i mutlaka, Fr. Idealisme absolu). Hegel düşünceciliği... Saltık idealizm, Alman düşünürleri Johann-Gorttlieb Fichte'nin (1762-1814) öznel idealizmiyle Friederch_W…
-
Saltık Gerçek.
(Os. Mutlak vakıa, Fr. Realite absolue). Evrenin özdeksel bütünlüğü... Saltık gerçek kavramının tanımındaki metafizik ve diyalektik anlam ayrılığı, saltık'ın tanımındaki metafizik…
-
Saltık Hakikat.
(Os. Mutlak hakikat, Fr. Verite absolue). Değişmez hakikat... İlişkin hakikat deyimi karşılığında kullanılır. Saltık hakikat deyiminin tanımındaki metafizik ve diyalektik anlam ayr…
-
Saltık.
(Os. Mutlak, Fr. Absolu, Al. Absolut, İng. Absolute, İt. Assoluto). Hiç bir ilişkiyi gerektirmeksizin kendiliğinden var olan... Nesneler arasındaki ilişkileri ve bağımlılığı dilege…
-
Şamanizm.
bkz. Türk Felsefesi.
-
Sanat.
(Os. Sanat, Fr., İng. Art, Al. Kunst, İt. Arte). İnsansal yaratma... Metafizik düşünme yöntemine bağlı idealist anlayışlar sanatı tanrı vergisi ya da bilinçaltı verileri sayarlar.…
-
Sansüalist Şüphecilik.
bkz. Duyumcu Şüphecilik.
-
Sansüalizm.
bkz. Duyumculuk.
-
Saptanımcılık.
(Os. İstikrariyye, Fr. Fixisme). Hayvan türlerinin hiç değişmeyip hep aynı kaldıklarını ileri süren öğreti... Fransız bilgini George Cuvier (1769-1832), canlı türlerin hiç değişmey…
-
Sarmal Gelişim.
(Os. Helezonî tekâmül, Fr. Developpement spiral). Alt düzeyde gerçekleşenin üst düzeyde tekrarlanması yoluyle gelişme... lİdealist anlayışlı dairesel gelişmeye karşıt olarak diylal…
-
Şart.
(Os. Şart, Fr., İng. Condition, Al. Voraussetzung, İt. Condizione). Bir nesnenin varlığı için gerekli dış ilişki... Bir nesnenin varlığını meydana getiren iç ilişkiyi dilegetiren n…
-
Şartçılık.
(Os. Şartiyye, Fr. Conditionnalisme). Nedenin, şartların toplamından ibaret olduğu görüşü... Ruhun ölümsüzlüğü konusunda ileri sürülmüş bir Protestan mezhebidir. Bu anlayışa göre ö…
-
Şartlı Refleks.
Canlılarda duyu örgenlerinin uyarılmasıyle belirlenen çevreye uyma tepkesi... Canlı örgenliğin doğasından gelen çevreye uyma tepkesini dilegetiren şartsız refleks deyimi karşılığın…
-
Şartlı.
(Os. Meşrut, Fr. Conditionne, Al. Bedingte, İng. COnditioned, İt. Condizionato). Şartla ilişkili ve şarta değgin... bkz. Şart.
-
Şathiye.
İslâm gizemciliğinde şathiye, dinsel bir kendinden geçiş (vecit, cezbe, istiğrak) sonunda söylenen abuk sabuk sözlerdir. Ancak bu anlamsız sözler sonradan yorumlanarak dinsel anlam…
-
Sav.
(Os. Müddea, Fr. These, Al. These, İng. Thesis, İt. Tesi). Hegel'in eytişimsel mantığının birinci önermesi... Olumlama deyimiyle anlamdaştır. Diyalektik oluşma sav, karşısav, bireş…
-
Sayıcılık.
(Os. Adediyye, Fr. Arithmetisme, Al. Aritmetismus, İng. Aritmetism, İt. Aritmetismo). Pitagoras'ın sayılar öğretisi ve bu öğretinin izinde yürüyen öğretilerin genel adı... Antik ça…
-
Saymacacılık.
(Os. İtibariyye, Fr. Conventionnalisme). bilimsel kuram ve kavramların saymaca oldukları görüşü... Fransız matematikçisi Poincare tarafından ileri sürülmüştür. Poincare'ye göre bil…
-
Sebep.
bkz. Neden.
-
Sebeplilik.
bkz. Nedensellik.
-
Seçik.
(Os. Mütemeyyiz, Fr., İng. Distinct, Al. Vershieden, İt. Distinto). Bir düşüncenin ayırt edici nitelikleriyle birlikte belli edilmesi... Bilgi, açık (Os. Vazıh, Fr. Clair) ve seçik…
-
Seçmecilik.
(Os. İktitafiyye, Fr. Eclectisme, Al. Eklekticismus, İng. Eclecticism, İt. Eclettismo). ayrı düşünceleri tek düşüncede kaynaştırma yöntemi... Felsefede seçmecilik, bir yöntem olduğ…
-
Şekil Psikolojisi.
bkz. Biçimci Ruhbilim.
-
Şekilcilik.
bkz. Biçimcilik.
-
Şekildeğişimcilik.
bkz. Dönüşümcülük.
-
Sekincilik.
(Os. Sekinetçilik, Fr. Quietisme, Al. Quietismus, İng. Quietism, İt. Quietismo). Her türlü eylemden el çekerek tanrılık düşünceyle sükûna kavuşmayı yağleyen öğretilerin genel adı..…
-
Semantik Okul.
Nesnel sorunların dilin yanlış kullanılması sonucu olduğunu ileri süren akım... Birleşik Amerika'da II. Dünya Savaşından önce ortaya çıkan bu yeni olgucu akım genel semantik (Fr. S…
-
Sembolizm.
bkz. Simgecilik.
-
Semitizm.
bkz. Yahudicilik.
-
Semplisizm.
bkz. Yalınçlık.
-
Sendika.
(Os. Sendika, Fr. Syndicat, Al. Gewerkschaft, İng. Trade-union, İt. Sindicato). İşçi örgütü ve anamalcı tekelcilğin gelşmiş biçimlerinden biri... Sendika, genel anlamında, üyelerin…
-
Sendikacılık.
(Os. Loncacılık, Fr. Syndicalisme). Lonca temeline dayanan toplumculuk... Toplumculuk (sosyalizm) öğretisinin çeşitli anlayışlarından biri de sendikacılık (sendikalizm) anlayışıdır…