Felsefe Sözlüğü
-
Tabiat Felsefesi.
bkz. Doğa Felsefesi.
-
Tabiî Din.
bkz. Doğal Din.
-
Tabiiyyun.
İslâm felsefesinde ilk düşünceler, antik çağ Yunan felsefesinde olduğu gibi, doğa felsefesi alanında belirmiştir. İslâm doğa felsefesi İslâm inakçılığına (dogmatizm) karşı insan us…
-
Tabula Rasa.
(Os. Düz levha, Fr. Table rase). İnsan anlığının doğum anındaki durumunu belirtmek için John Locke'un ileri sürdüğü Latince deyim... XVIII. yüzyıl aydınlanma felsefesinin kapıların…
-
Taklitçilik.
(Os. Taklidiyye, Fr. Mimetisme). Toplumsal olayların, insanların bilinçli ya da bilinçsiz olarak birbirlerini tekrarlamalarıyle meydana geldiklerini ileri süren Tarde'ın öğretisi..…
-
Talil.
bkz. Tümdengelim.
-
Tanrıbilim.
(Os. İlâhiyyat, Fr. Theologie, Al. Theologie, İng. Theology, İt. Teologia). Tanrılık varsayımları kapsayan öğreti. Tanrıbilimin (teoloji) temeli, doğaüstü etkenlere inanmaktır. Kon…
-
Tanrıcılık.
(Os. İlâhiyye, Fr. Theisme, Al. Theismus, İng. Theism, İt. Teismo). Evreni yaratan ve yöneten bir tanrının varlığını savunan öğreti... Tanrıcılık (teizm); tanrıtanımazlık (ateizm)…
-
Tanrıtanımazlık.
(Os. Dehriyye, Fr. Atheisme, Al. Atheismus, İng. Atheism, İt. Ateismo). Tanrıyı yok sayan öğretilerin genel adı... Tanrıtanımazlık (ateizm), tanrıyı kesin olarak ve açıkça yok saym…
-
Taoizm.
bkz. Çin Felsefesi.
-
Tarih Felsefesi.
Tarih felsefesi, geçmişte neler olup bittiğini araştıran tarih biliminden farklı olarka, geçmişte olup bitenlerin nedenler'ini araştırır. Bu bakımdan tarih felsefesi, tarihsel oluş…
-
Tarihî Maddecilik.
bkz. Tarihsel Özdekçilik.
-
Tarihsel Diyalektik.
bkz. Tarihsel Özdekçilik.
-
Tarihsel İdealizm.
Tarihin idealist bir açıdan açıklanmasıdır ki tarih felsefesinin metafizik ve bieryci dönemlerini kapsar. Tarihsel idealizme göre tarih olaylarının nedeni ya tanrı iradesi, ya evre…
-
Tarihsel Özdekçilik.
(Os. Tarihî maddecilik, Fr. Materialisme historique). Toplumsal gelişmenin özdeksel temele dayandığını tanıtlayan Marx'ın öğretisi... Alman düşünürü Karl Marx (1818-1883), tarihi d…
-
Tasarımsızlık.
(Os. Gaybet-i efkâr, Fr. Aideisme). Hiç bir tasarımda bulunmamak durumu... Tasarım (Os. Tasavvufr, Fr. Representation), bir bilgi olgusudur. Tasarımsızlık, bu olgudan yoksun bulunm…
-
Tasavvuf.
bkz. Gizemcilik.
-
Tasım.
(Os. Kıyas, Fr. Syllogisme, Al. Syllogismus, İng. Syllogism, İt. Sillogismo). Biçimsel mantığın tümdengelim yo4luyle sonuç çıkarma yöntemi... Tasım, biçimsel mantıkta, bir özelliği…
-
Tecrübe.
bkz. Deney.
-
Teizm.
bkz. Tanrıcılık.
-
Tek.
bkz. Biricik.
-
Tekâmül.
bkz. Evrim.
-
Tekbencilik.
(Os. Eneiyye, Fr. Solipsisme). Sadece bireysel benin varlığını tanıyan aşırı idealizm... Solipsizm, Latince yalnız kendim anlamına gelen solus ipse sözcüklerinden yapılmıştır. Varl…
-
Tekdüşüncelik.
(Os. Vahdet-i fikir, Fr. Monoideisme). Tek düşünceyle kaplanma durumu... Başkaca hiç bir düşünceye yer vermeksizin tek düşünceyle kaplanmak anlamındaki tekdüşüncelik, ruhsal bir du…
-
Tekelci Anamalcılık.
(Os. İnhisarcı sermayecilik, Fr. Imperialisme). Anamalın yoğunlaşarak, anamalcılığın geliştirici gücü olan serbest rekabeti tekelciliğe dönüştürme dönemi... Anamalcılığın (kapitali…
-
Tekelci Kapitalizm.
bkz. Tekelci Anamalcılık.
-
Tekelcilik.
Tekel, fiyatları yüksek tutmak ve daha çok kâr sağlamak için tutulan anamalcı bir yöntemdir. Anamalcı düzeyde, önceleri bu amaçla yapılan tekel (Os. İnhisar, Fr. Monopole) birlikle…
-
Tekil.
bkz. Tümel.
-
Tekyanlı Sokratesçilik.
Platon'un bütünsel Sokratesçiliğine karşı olarak Megara, Kirene ve Elis-eretria okullarının Sokratesçiliklerine tekyanlı Sokratesçilik adı verilmektedir. Çünkü bu okullardan her bi…
-
Teleoloji.
bkz. Erekbilim.
-
Telezyana Akademisi.
Telezyana ya da Kozentina akademisi (Academia Telesiana Cosentina), Rönasans çağında Aristoteles skolastiğiyle savaşan çok etkili bir düşünce akımıdır. Akademi'nin kurucusu Cosenza…
-
Teodise.
(Os. İlm-i ilâhî, Fr. Theodicee). Tanrının savunulması anlamında Leibniz'in ileri sürdüğü deyim... alman düşünürü Leibniz, tanrının iyiliğini ve yetkinliğini savunan yapıtına, Yuna…
-
Teoloji.
bkz. Tanrıbilim.
-
Teori Siklik.
bkz. Çevrimsel Devim Kuramı.
-
Teori.
bkz. Kuram ve Kılgı.
-
Teosofi.
(Os. Hikmet-i sofiyye, Fr. Theosophie, Al. Theosophie, İng. Thosophy, İt. Teosofia). Sihir ve büyücülükle karışmış gizemcilik... Teosofi, sözcük olarak Tanrı bilgisi anlamındadır.…
-
Tepke.
(Os. Fiilî mün'akis, Fr. Reflexe, Al., İng. Reflex, İt. Reflesso). Canlı örgenliğin bir uyarıma karşı birdenbire aldığı durum... bkz. Şartlı Refleks, Tepki.
-
Tepki.
(Os. Aksül'amel, Fr. Reaction, Al. Reaksion, İng. Reaction, İt. Reazione). Karşı etki... Her etki bir tepkiyle karşılanır, bu tepki yeni bir etkidir. Metafizik ve mekanik anlayışa…
-
Terim.
(Os. Istılah, Fr. Terme, Al. Ausdruck, İng. Term, İt. Termine). bilimsel ve sanatsal kavramları dilegetiren sözcük... Mantıkta bir önermenin konusuyle yükleminden her birine de ter…
-
Terimbilim.
(Os. Mebhas-i ıslahat, Fr. Terminologie). Belli bir bilimin teknik deyimlerinin tümü... Terim, belli bir bilimin teknik deyimleridir ki, ancak o bilimin sınırları içinde belli bir…