Felsefe Sözlüğü
-
Obje.
bkz. Nesne.
-
Objektif Gerçek.
bkz. Nesnel Gerçek.
-
Objektif Hakikat.
bkz. Nesnel Hakikat.
-
Objektif İdealizm.
bkz. Nesnel Düşüncecilik.
-
Objektif.
bkz. Nesnel.
-
Objektivizm.
bkz. Nesnelcilik.
-
Obskürantizm.
bkz. Bilmesinlercilik.
-
Ödev.
(Os. Vazife, Fr. Devoir, Al. Pflicht, İng. Duty. İt. Dovere). İnsanın yapması gereken eylem... Ödev, özellikle Kant (1724-1804) ve Fichte (1762-1814) öğretilerinin ana teması olmuş…
-
Ödevim.
(Os. Zatülharekiyet, Fr. Automatisme). Kaynağı kendinden olan devingenlik... Özdek, kaynağı kendinde olan devingendir. Çağdaş fizik, özdevimin gerçekliğini tanıtlamıştır. Her özdek…
-
Ogüstinizm.
bkz. Ogüstinusçuluk.
-
Ogüstinusçuluk.
(Fr. Augustinisme). Hıristiyan felsefesinin patristik dönemi düşünürlerinden Saint Augustinus'un (354-430) öğretisi... Romalıların egemenliği altındaki Afrika'nın Thagaste kentinde…
-
Okazyonalizm.
bkz. Vesilecilik.
-
Okul.
(Os. Medrese, Fr. Ecole, Al. Schule, İng. School, İt. Scuola). Genel anlamda çevresinde toplanılan ve izinde yürünen düşünce, özel anlamda ortaçağın dinsel skolastik felsefesi... O…
-
Okültizm.
bkz. Gizlicilik.
-
Olasıcılık.
(Os. İhtimâliyye, Fr. Probabilisme, Al. Probabilismus, İng. Probabilism, İt. Probabilismo). Bilginin olasılığını ileri süren öğretilerin genel adı... Olasıcılık düşüncsi, kaynağını…
-
Olasılıklar Hesabı Bilimi.
(Os. Hesab-ı ihtimalî, Fr. Calcul des probabilites). Rastlantının yasalarını araştıran bilim... Bilim, olabilirliliğin (Fr. Probabilite), eşdeyişle rastlantının (Os. Tesadüf( varlı…
-
Olay.
(Os. Hadise, Fr. Phenomene, Al. Phaenomen, İng. Phaenomenon, İt. Fenomeno). Görünüş... Olay (fenomen) deyimi gerçek anlamda numen deyimi karşılığıdır. Alman düşünürü Kant (1724-180…
-
Olaybilim.
(Os. Mebhas-i şüun, Fr. Phenomenolgie, Al. Phaenomenologie, İng. Phenomenology, İt. Fenomenologia). Nesnenin bilgisine ancak özneden varılabileceği savını gerçekleştirdiği ileri sü…
-
Olaycılık.
(Os. Hâdisiyye, Fr. Phenomenisme, Al. Phaenomenalismus, İng. Phenomenalism, İt. Fenomenismo). Bilgiyi nesnel gerçeklikten ayırarak duyum konusuna indirgeyen bilgi kuramı... Kökleri…
-
Ölçü.
(Os. Mikyas, Fr. Mesure). Herhangi bir değerlendirmede kullanılan birim... Matematikte bir niceliği başka bir niceliğe oranla değerlendirme anlamını dilegetirir. Ölçüt deyimiyle ka…
-
Ölçülülük.
bkz. Ölçü.
-
Ölçüt.
(Os. Mısdak, Fr. Critere, Al. Kriterium, İng. Criterion, İt. Criterio). Doğruyu yanlıştan ve herhangi bir şeyi başka şeylerden ayırmak için temel olan ilke... Descartes'a göre haki…
-
Olguculuk.
(Os. İspatiyye, Fr. Positivisme, Al. Positivismus, İng. Positivism, İt. Positivismo). Bilinebilir olanın sadece olgular olduğunu varsayan akım... İngiliz düşünürü Hume'la Alman düş…
-
Olumlama.
(Os. Tasdik, Fr. Affirmation, Al. Behauptung, İng. Affirmation, İt. Affermaziona). Olumlu olma niteliği... Yadsıma deyiminin karşıtıdır. Hegel'in diyalektik mantığında sav deyimini…
-
Olumlu.
(Os. Müspet, Fr. Positif, Al. Positiv, İng. Positive, İt. Positivo). Bir doğrulamayı içeren, olumsuzun bütün anlamlarında karşıtı... Olumlu (pozitif) kavramı; yapıcılık, ileriye gö…
-
Olumsal.
(Os. İmkân, Fr. Contingent, Al. Möglichkeit, İng. Contingent, İt. Contingente). Olabilirliği kapsayan... Olumsal, zorunlu karşıtı olarak, hiç bir şeyle belirlenmeksizin her türlü o…
-
Olumsallık.
(Os. Mümkün, Fr. Contingence, Al. Contingenz, İng. Contingency, İt. Contingenza). Olumsal olanın niteliği... Olanaklı (Os. Muhtemel) deyimini içerir. bkz. Olumsal.
-
Olumsuz Tanrıbilim.
(Fr. Theologie negative). Alman düşünürü Cusanus'un öğretisi... Kardinal Nicolaus Cusanus'a (1401-1464) göre tanrı kavranamaz. Çünkü us, yapısı gereği, birleştiricidir ve birleştir…
-
Olumsuz.
(Os. Menfi, Fr. Negatif, Al. Negativ, İng. Negative, İt. Negativo). Bir yadsımayı içeren, olumlunun bütün anlamlarında karşıtı... Olumsuz (negatif) kavramı; yıkıcılığı, gericiliği,…
-
Olumsuzlanmanın Olumsuzlanması.
bkz. Yadsımanın Yadsınması.
-
Oluş.
(Os. Tekevvün, Fr. Genese, Al. Genese, İng. Genesis, İt. Genesi). Bir varlığın gelişme süreci... Felsefenin ilkel biçimi olan dinler oluşu insanüstü bir gücün iradesine ve eylemine…
-
Oluşul.
(Os. Tekevvünî, Fr. Genetique, Al. Genetisch, İng. Genetic, İt. Genetico). Oluşla ilgili ve oluşa değgin... Türsel oluşmayla bireysel oluşmanın sıkı ilişkisi İngiliz bilgini Darwin…
-
Öncel Düzen.
(Os. Aheng-i ezelî, Fr. Hermonie Preetablie). Leibniz'in ileri sürdüğü önceden kurulmuş Tanrısal düzen... Alman düşünürü Leibniz'e (1646-1717) göre Tanrı, bütün yaratıklar arasında…
-
Öncül.
(Os. Mukaddem, Fr. Premisse, Al. Praemisse, İng. Premiss, İt. Premessa). Bir tasamın sonucu hazırlayan ilk iki önermesinden her biri... Birincisine büyük önerme (Os. Kübra, Fr. Maj…
-
Önerme.
(Os. Kaziyye, Fr., Al., İng. Proposition, İt. Proposizione). Doğru ya da yanlış olabilen her yargıyı anlatan söz... Bir mantık önermesi ya doğrudur ya da yanlıştır, "insan ölümlüdü…
-
Önsel.
(Os. Kablî, Fr., Al., İng., İt. Apriori). Deneyden önce olan... Hiç bir deneye baş vurulmadan gerçek sayılan önseldir. Özellikle Alman düşünürü Kant'a göre bilgi edinmemizi sağlaya…
-
Ontoloji.
bkz. Varlıkbilim.
-
Oportünizm.
(Os. İdare-i maslahat, Fr. Opportunisme). Güç durumlarda uzak ve üstün amaçları geleceğe bırakarak hale göre davranmak... Oportünizm, toplumculuk dilinde "sosyalizme geçişin zorunl…
-
Optimizm.
bkz. İyimserlik.
-
Oran.
(Os. Nisbet, Fr. Rapport, Al. Verhaeltnis, İng. Ratio, İt. Rapporto). İki şey arasındaki bağıntı... İlişki ve bağıntı deyimleriyle anlamdaştır, görelik deyimleriyle anlamdaştır, gö…