İslami Terimler Sözlüğü
-
da
Allah’ın mutlak ve sınırsız iradesi. Külli irade, her şeye hâkim olan, her şeyi içine alan iradedir. Yaratma fiili ile birlikte ele alınır. Her şeyin yaratıcısı Allah’tır; hakiki i…
-
da aşırı giden amcası
Ebu Lehep’in yaptığı kötülükler konu edilir. Biriktirdiği mallara ve ailesinin çokluğuna
-
da diğer kızı
Ümmügülsüm ile evlenmiştir. Hz. Muhammed’in iki kızı ile evlendiği için ‘iki nur sahibi’ anlamında ‘Zinnureyn’ lakabıyla meşhur olmuştur. İslam’ı yaşamak ve tebliğ etmek için Habeş…
-
da hüküm verirken
Kur’an-ı Kerim ve sünnette bir delil bulamadıklarında meselelerin çözümünde göz önünde bulundurdukları müçtehit sahabelerin ortak görüşleri veya herhangi bir müçtehit sahabenin gör…
-
da kabul edilen
Adnanilerin soy kütüğü şöyledir: Adnan-Mead- Nizar- Mudarİlyas- Müdrike- Huzeyme- Kinane- Nadr- Malik- Fihr (Kureyş)- GalibLüey- Ka’b- Mürre- Kilab- Kusayr- AbdümenafHaşim- Şeybe (…
-
da uzmanlaşan
İslam bilgininin sahip bulunduğu hadisleri sözlü veya yazılı olarak rivayet etmesi için öğrencisine izin vermesi, rivayet hakkını devretmesi.
-
daha da artmasını istemek ve
Allah’ın ona olan bağışlarının ahirette çoğalmasını dilemek için yapılan dua cümlesi. Salatüselama, salavatışerife veya salatışerife de denir. Birçok şekli olmakla beraber en yaygı…
-
daha faziletli olduğu
Kur’an-ı Kerim’de bildirilmiştir. Müslümanlar Kadir Gecesi’ni dua ve ibadetle geçirirler. Hz. Peygamber bu geceye ulaşan kimselerin “Ey Allah’ım! Sen affedicisin, affetmeyi seversi…
-
daha sonra da
Nizamiye Medreseleri sayesinde geniş bir alana yayılmıştır. Eş’ariliğin temel görüşleri şunlardır: 1. Allah’ın birliği, sıfatları ve isimleri konusunda ayet ve hadisler esastır. 2.…
-
dai
1. Davet eden, çağıran, tebliğ eden. “(Sana gelince) Ey Peygamber, unutma ki biz seni (hakikatin) bir şahidi, bir müjdecisi, bir uyarıcısı ve (her- kesi) onun izniyle Allah’a dai v…
-
daki kararlılığını gören
Mekkeli müşrikler onlarla antlaşmaya karar vermiş- lerdir. Süheyl b. Amr’ı elçi olarak göndermişler ve Hz. Peygamberle bir ant- laşma yapmışlardır. Bu antlaşmaya “Hudeybiye Antlaşm…
-
daki uygulamaya göre
Hz. Peygamber onun adıyla künyelenmiş ve “Kasım’ın babası” anlamında “Ebulkasım” lakabını almıştır. Hz. Kasım çok küçük yaşta vefat etmiştir. Müşrikler onun ölümü
-
dâl
1. Yolunu şaşırmış, yanlış yola giden. “(İbrahim) dedi ki: ‘Dâl olandan başka kim Rabbinin rahmetinden ümit keser…” (Kur’an-ı Kerim 15/56) 2. İslam inanç ve hayat tarzından ayrılan…
-
dalalet
1. Doğru yoldan sapma, sapkınlık, şaşırma. “(Ey Peygamber) De ki: Kim dalalette ise, çok merhametli olan Allah ona mühlet verir. Nihayet kendilerine vaat olunan şeyi –ya azabı (müm…
-
dalga
Allah’ın dinine girdiklerini gördüğün zaman Rabbini hamt ile tespih et, ondan bağışlanma dile. Çünkü o tövbeleri çokça kabul edendir.” Kur’an-ı Kerim 110/1-3 4. Yapılan iyiliğin ke…
-
darı
Anuşirevan (M. 531-578) tarafından idam ettirilmiştir.
-
dârülaceze
1. Acizler, düşkünler, yoksullar evi. 2. Kimsesiz çocukları,
-
dârülhadis
1. Hadis öğretimi yapılan medrese. 2. Hadis ilimlerinin öğre- tildiği ve hadis ilimlerinde uzmanların yetiştirildiği yüksek öğretim kurumları.
-
dârülhuffaz
Kur’an-ı Kerim ezberletilen, Kur’an ilimleri okutulan ve hafız yetiştirilen okul.
-
dârülkurra
Kur’an-ı Kerim okuma ilmini uzmanlık derecesinde öğre- ten okul. Dârülkurrada, Kur’an-ı Kerim’deki kelime ve cümlelerin okunuş- larıyla ilgili incelikler ve adına ilmikıraat denile…
-
darüsselam
1. Selamet yurdu, barış, huzur ve esenlik yeri. 2. Cennet. “Şüphesiz ki Allah sizi dârüsselama davet ediyor. O, dilediği kimseleri dosdoğru yola iletir.” (Kur’an-ı Kerim 10/25) 3.…
-
dârüşşifa
1. Sağlık yurdu, hastane. “Nice nice imâretten, dârüşşifadan,/ Asırlar boyu dua almış;/Şimdi, öbür dünyadan/Eserlerini seyre dalmış;/ Büyük insan/Sinan!” (A. N. Asya) 2. Tımarhane,…
-
dârüssünne
1. Hz. Peygamber’in sünnetinin en iyi bilindiği ve yaşandığı yer. 2. (Büyük D ile) Medine.
-
davranış ve ibadetlerinde
Allah’ı görüyormuşçasına bir bilinç hâliyle sadece
-
davranışları konusunda ise
Allah, peygamber ve kitap gönderip verdiği akıl nimetiyle ona doğru tercihler yapma konusunda yardımcı olmuştur. İnsana zorlama yapmamıştır. Kişi akıl ve iradesiyle neyi isterse Al…
-
davranışların
Allah katında hiçbir değerinin olmadığı vurgulanır. Surede, ha- kikati inkâr eden önderlerin peşine düşen insanların ahiretteki acıklı hâlleri ele alınır. İnançları uğruna sıkıntıl…
-
davranışlarını örnek alarak kalbini
Allah’tan başka her şeyden çekip sadece Allah’ı arzulayan, ona bağlayan ve bu uğurda basit tutkularından vazgeçmeye çalışan kimse, derviş. “Mürit, her aradığını Kur’an-ı Kerim’de b…
-
davranışlarının
Kirâmen Kâtibîn adlı melekler tarafından yazıldığı belge. “Amel defteri ortaya konmuştur. Suçluların onda yazılı olanlardan korkmuş olduklarını görürsün. ‘Vay hâlimize!’ derler. Bu…
-
de
Mekke müşriklerinin Kur'an-ı Kerim’in öğütlerinden ibret almaları sık sık tekrarlanır. Kur'an-ı Kerim’i okuyup anlama ve üzerinde düşünme teşvik edilir. Surede, sarsılmaz zannedile…
-
de bu mescidi
Tebük seferinden (9/630) sonra yıktırmıştır. Dırar mescidinin
-
de sizin
Rabb’inizim..” (Kur’an-ı Kerim 23/52) 3. İnsanlığa önder olan peygamber. “İbrahim, Allah’ı birleyerek ona boyun eğip ibadet eden bir ümmet idi. O (hiçbir zaman) müşriklerden olmadı…
-
deccal
1. Çok yalan söyleyen, fesat çıkaran, düzenbaz, sahtekâr, hilekâr. “Mahluk deccal oldu, insan haşarı/Asla bilen yoktur hayırı şerri/Teber çekip şu mağaradan dışarı/Çıkalım bakalım…
-
dede
1. Bektaşi tarikatında şeyh, baba. 2. Mevlevilik tarikatında çile doldurup dervişlik derecesine erişmiş kişi.
-
defihacet
İşeme, sidik ve dışkı çıkarma, abdest bozma. İslam dini temiz- liğe büyük önem vermiştir. Hz. Peygamber, “Temizlik imanın yarısıdır.”
-
defin
Ölüyü gömme. İslam inancına göre bir insanlık borcu ve saygı ifadesi olarak ölü yıkanıp kefenlenir, cenaze namazı kılınır, kabre götürülür, sağ yanı üzerine ve yüzü kıbleye dönük b…
-
değişik bölgelerinde namaz kılan
Müslümanlar Kâbe’ye yönelmek zorunda- dırlar. Ayrıca her yıl milyonlarca Müslüman hac ve umre için Kâbe’ye gelir- ler. Kâbıd (el-Kâbıd) “Birtakım sebep ve hikmetlerden dolayı kulla…
-
değiştirmedikçe
Allah, onların durumlarını zorla değiştirmez.” İnsanların sahip oldukları iyilikleri ön plana çıkararak, kötülüklerden de kaçınarak top- lumsal değişime iyi yönde katkıda bulunmala…
-
dehri
Zamanın ve maddenin ebediliğine inanan, Allah’ın yaratıcılığını inkâr edip tüm evrenin tabiat kanunları tarafından var edildiğini savunan kimse, dehriye mezhebine inanan, materyali…
-
dehriye
1. Allah’ın varlığını ve birliğini, ahiret gününü, evrenin Allah tarafından yaratıldığını inkâr edenlerin mezhebi, materyalizm. 2. Zamanın ve maddenin ebedîliğine inanan, dünyadaki…
-
dele ile
Hz. Muhammed ve Mekkeliler arasındaki mücadeleye değinilir. Hz. Peygamber’in insanları hidayete erdirmeye zorlayamayacağı, bilakis hidaye-