Osmanlıca - Türkçe Sözlük
-
BASİRET-KÂRÎ
Basiretlilik, önceden görmeklik.
-
BASİT
Kıymetsiz. * Geniş * Yaygın olan. * Mücerred ve münferid olup, mürekkeb ve müellef olmayan. * Neş'eli. Güleryüzlü. Düz, arızasız, engelsiz. * Edb: Aruz vezinlerinden biri.
-
BASİT KESİR
Sûreti (payı), mahrecinden (paydasından) küçük kesir. 2/5 gibi.
-
BASİTA
Uzak yer.
-
BASİTE
Yükseklik ölçen yayvan güneş saati. * Döşeme minder. * Düz yer.
-
BAŞIBOZUK
t. Bir harp çıktığında orduya süvari veya piyade olarak katılan gönüllü asker. Başıbozuk tâbiri, gelişigüzel ve intizamsız idare tarzına da alem olmuştur. Bir zamanlar bu tâbir, as…
-
BASIK
Eli açık. Cömert. Dolup taşan.
-
BASIKA
Beyaz ve sâfi bulut. * Âfet, dâhiye. * Makbul bir cins sarı hurma.
-
BASIM
(Uydurma bir kelimedir) Matbaacılık. Tab'etme sanatı.
-
BASIN
Uydurma bir kelime olup "matbuat" yerine kullanılır. Gazete, mecmua gibi belli zamanlarda çıkan matbuatın hepsi.
-
BASINÇ
(Bak: Tazyik)
-
BÂSIR
Gören. Dikkatli ve göz kuvveti ile gören.
-
BÂSIT
Açan. Yayan. Serici. * Ferahlık veren. * Dilediği kulunun rızkını genişlendiren Allah (C. C.). * Mücerred olup, mürekkep ve müellef olmayan. * Tıb: Bir uzvu uzatıp açan adele.
-
BÂSIT-ÜR-RIZK
Allah.
-
BAŞKENT
t. Başşehir. Bir devletin idare merkezi olan şehir. Devlet merkezi. Payitaht.
-
BASKI
t. Basıp sıkacak, tazyik edecek şey. Sıkı tazyik. * Basan, ağırlık veren şey. * Kalıp, damga. * Bir eserin yeni basılışlarının her seferi. * Bir basmanın bir def'ada basılan miktar…
-
BASKIN
t. Ağır, sakil. * Basıp geçen, galip, üstün. * Ansızın, birdenbire hücum.
-
BAŞKIRDİSTAN
Rusya'da halkı Türk olan bir bölge.
-
BASKÜL
Fr. Büyük ağırlıkları, küçük bir ağırlık yardımıyla tartmayı sağlamak üzere birkaç kaldıracın uygun bir tarzda birleştirilmesiyle meydana getirilmiş âlet.
-
BAŞMAK
Eskiden kullanılan bir çeşit ayakkabı.
-
BASRA
Yumuşak küfki taşı. (Bu sebepten Basra şehri, "Basra" diye isimlendirilmiştir.)
-
BASRİYYUN
Milâdi 8. yy. da Basra'da yaşamış lisaniyat âlimlerinden bir grup.
-
BAST
Genişlemek, açmak, yaymak. * Bir şeye el uzatmak. * Sevindirmek. * Bir mecliste haya sebebiyle olan sıkılmanın gitmesiyle açılmak. * Özür kabul etmek. * Kaplamak. * Tas: Allahın ce…
-
BAST FÎ MAKAM-İL-KALB
Nefis makamında ricâ mesabesindedir. Lütuf ve rahmeti, kurb ve ünsü kabule işarettir.
-
BAST-I DÂVÂ
Dâvâ açma.
-
BAST-I MAKAL
Söz açma.
-
BAST-I MUKADDEMAT
Asıl maksada girmeden önce bir şeyler söyleme.
-
BAST-I ÖZÜR ETMEK
Bir hata işleyerek başkalarına da nümune olmak, aynı hatayı işlemelerine zemin hazırlamak.
-
BAST-I YED
Elini bir şeye uzatmak. * Mc: Tasallut ve istilâ manasındadır.
-
BAST-I ZAMAN
Az zamanda çok uzun bir zaman yaşamış olmak.(Bu hakikata işareten Leyle-i Kadir gibi bir tek gece seksen küsur seneden ibaret olan bin ay hükmünde olduğunu nass-ı Kur'ân gösteriyor…
-
BASTÂN
f. Tarih. * Mazi, geçmiş zaman. * Eski.
-
BASTÂN-ŞİNÂS
f. Geçmiş zaman, tarih.
-
BAŞTİNA
Osmanlı İmparatorluğu zamanında Balkanların bazı yerlerinde devlet arazisinden tapu ve miras suretiyle geçen tarla.
-
BÂSÛR
(C.: Bevâsir) Tıb: Mayasıl. Kalın bağırsakta ve makadın etrafındaki siyah kan damarlarının şişmesi ve bazen iltihablanması sebebiyle, makadın içinde ve dışında meydana gelen memele…
-
BÂŞÛRE
(C.: Bevâşir) Yeni yetişmiş, turfanda olan nesne.
-
BATAET
Tenbellik, yavaşlık. Ağırlık.
-
BATALESE
Ptolemeos soyundan gelen hükümdarlar.
-
BATALET
Avarelik. İşsizlik. * Boş şeyler söylemek. * Bahadırlık. Cesurluk. Cesâret.
-
BATANET
Oburluk, çok yiyicilik. * Şişmanlık.
-
BATAR
Çok kibirlenme, gururlanma. * Haksızlık etme. Başkasının hakkını çiğneme. * Çok sevinme.